Από τον 17ο αιώνα π.Χ. παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στην κοινωνική
οργάνωση και την τέχνη, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια από τις
λαμπρότερες περιόδους του προϊστορικού Αιγαίου. Είναι η περίοδος της
γένεσης του μυκηναϊκού πολιτισμού (γνωστή και ως Ύστερη Εποχή του
Χαλκού), η οποία συνδυάζει τη μεσοελλαδική παράδοση και την έντονη
επιρροή της μινωικής Κρήτης στον ηπειρωτικό ελλαδικό χώρο. Τότε ακριβώς
διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις για τη μετέπειτα εμφάνιση των μυκηναϊκών
ανακτόρων και την οργάνωση των κοινωνιών γύρω από αυτά.
Πολλά
οικιστικά κέντρα της μεταβατικής εποχής, όπως η Θήβα, ο Ορχομενός, η
Χαιρώνεια, η Αλίαρτος, η Εύτρηση, το Καλάμι, το Κλειδί, η Παραλία
Αυλίδος, προϋπήρχαν ήδη στον χώρο της Βοιωτίας.
Από την αρχή όμως της
περιόδου ξεχωρίζουν η Θήβα και ο Ορχομενός, θέσεις που συγκεντρώνουν
δύναμη και πλούτο, προαναγγέλλοντας την κατοπινή λαμπρή εξέλιξη. Στη
Θήβα το επίκεντρο του οικισμού εντοπίζεται στον νότιο υψηλό λόφο της
Καδμείας, όπου αποκαλύφθηκαν οικιστικά κατάλοιπα και πολυτελώς
κτερισμένες ταφές. Αντίστοιχος οικισμός και νεκροταφείο διαπιστώθηκαν
και στον Ορχομενό, στις ανατολικές παρυφές του Ακοντίου όρους.
Η ακμή της μυκηναϊκής περιόδου χαρακτηρίζεται από πολλαπλές καινοτομίες: ιδρύθηκαν ανάκτορα, χρησιμοποιήθηκε η πρώτη γραπτή μορφή της ελληνικής γλώσσας (Γραμμική Β γραφή), αναπτύχθηκαν οι τέχνες και εντάθηκαν οι σχέσεις με αυτοκρατορίες της ανατολικής Μεσογείου.
Σημαντικά κέντρα αποτελούσαν η Θήβα και ο Ορχομενός στη Βοιωτία, οι Μυκήνες και η Τίρυνθα στην Αργολίδα, η Πύλος στη Μεσσηνία, ο Άγιος Βασίλειος στη Λακωνία, ο Βόλος στη Μαγνησία, η Κνωσός και η Κυδωνία (Χανιά) στην Κρήτη. Πρόκειται για έδρες κρατών, ενταγμένων πιθανώς σε μια ευρύτερη πολιτική οντότητα στην περιοχή του Αιγαίου, ίσως αυτήν που αναφέρεται ως Ahhiyawa στα κείμενα των Χετταίων.
Εκτός από τα μεγάλα κέντρα της Θήβας και του Ορχομενού, αναπτύχθηκαν στην περιφέρειά τους δευτερεύοντα, όπως η Εύτρηση, η Αυλίδα, η Τανάγρα και ο Ελεών, καθώς και πλήθος μικρότερων οικισμών. Εικάζεται επίσης η επέκταση της επιρροής της Βοιωτίας στην Εύβοια, την Αττική, την ανατολική Φωκίδα και τη Λοκρίδα.
Ειδικότερα η Θήβα, με πλεονεκτική γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι χερσαίων και θαλάσσιων οδών, εξελίχθηκε σε έδρα ενός από τα ισχυρότερα ανακτορικά κράτη της μυκηναϊκής Ελλάδας, κυρίαρχη του κεντροελλαδικού χώρου. Η ακρόπολη της Θήβας, η Καδμεία, διέθετε ισχυρό «κυκλώπειο» τείχος, που περιέβαλλε τον οικισμό και το συγκρότημα του ανακτόρου. Κυκλώπειες οχυρώσεις είχαν και άλλοι γνωστοί βοιωτικοί οικισμοί,όπως η Εύτρηση, η Αλίαρτος και ο Ελεώνας (σημερινό Άρμα).
Μοναδική θεωρείται η τεράστια οχύρωση στην ακρόπολη του Γλα, η οποία συνδέεται με τα μεγάλα τεχνικά αποστραγγιστικά έργα της Κωπαΐδας. Το τεχνικό αυτό επίτευγμα, μοναδικό στην αρχαιότητα, αποδεικνύει το υψηλό επίπεδο τεχνικών γνώσεων στο οποίο είχαν φτάσει οι μυκηναίοι μηχανικοί.
Μια σημαντική διαφοροποίηση του μυκηναϊκού κόσμου από τις προηγούμενες περιόδους ήταν η χρήση της Γραμμικής Β γραφής, της πρώτης γραπτής μορφής της ελληνικής γλώσσας. Προήλθε από την παλαιότερη Γραμμική Α γραφή της μινωικής Κρήτης, την οποία οι Μυκηναίοι υιοθέτησαν και τροποποίησαν, ώστε να αποδώσουν τη δική τους διάλεκτο, γνωστή σήμερα και ως μυκηναϊκή ελληνική. Η Γραμμική Β γραφή χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά από τη διοίκηση των ανακτόρων για την καταγραφή των διακινουμένων προϊόντων και πρώτων υλών σε πήλινες πινακίδες. Παρά το λογιστικό περιεχόμενό τους προσφέρουν πλήθος έμμεσων πληροφοριών για τη μυκηναϊκή κοινωνία, τη διοίκηση, την αγροτική παραγωγή, τα εργαστήρια και το προσωπικό τους, τις εξωτερικές σχέσεις, την τοπογραφία και τη λατρεία.
Επιγραφές Γραμμικής Β γραφής διατηρήθηκαν επίσης σε μεγάλους ψευδόστομουςαμφορείς, με τους οποίους μεταφερόταν λάδι και κρασί. Οι γραφείς χάραζαν με οστέινες ή μετάλλινες γραφίδες τα σύμβολα στον άψητο πηλό των πινακίδων και των σφραγισμάτων. Στη συνέχεια τα γραπτά τεκμήρια φυλάσσονταν σε ιδιαίτερα αρχεία και διασώθηκαν επειδή κάηκαν από τη φωτιά που κατέστρεψε τους χώρους φύλαξης τους. Γύρω στα 1200 π.Χ. τα μυκηναϊκά ανάκτορα υφίστανται σοβαρές καταστροφές για άγνωστα μέχρι σήμερα αίτια. Ενδέχεται γενικές αναταραχές στην ανατολική Μεσόγειο να διέκοψαν ζωτικούς εμπορικούς δρόμους και αγορές. Η πολιτική και κοινωνική ιεραρχία και η συγκεντρωτική οικονομία των Μυκηναίων αποδιοργανώθηκαν και μαζί τους χάθηκαν η γραφή και οι καλές τέχνες.
Την ίδια εποχή, και ενώ πιθανότατα αρχίζουν οι μετακινήσεις των Βοιωτών από τα βόρεια, η ζωή στον βοιωτικό χώρο συνεχίζεται σε διάφορους παραλιακούς οικισμούς ή στα περιθώρια των πρώην ανακτορικών κέντρων της Θήβας και του Ορχομενού, στην Εύτρηση, στον Ελεώνα (σημερινό Άρμα) και στην Ταναγραϊκή. Κατά τον 11ο αιώνα π.Χ. φαίνεται ότι εξακολουθούν οι μετακινήσεις πληθυσμών και η αναταραχή των προηγούμενων χρόνων.
Πηγή:Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών
