Τα Ανθεστήρια

Τα Ανθεστήρια ήταν μεγάλη αρχαία ελληνική ετήσια εορτή προς τιμήν του Θεού Διονύσου, η οποία τελούνταν στην Μεσόγειο και σε πολλές Ελληνικές πόλεις. Τα Ανθεστήρια φέρονται επίσης με τη γενικότερη ονομασία «Διονύσια».

Το "σωκρατικό πρόβλημα"

 

Ο Σωκράτης είναι η ίδια η ενσάρκωση της φιλοσοφίας, ο πιο γνωστός φιλόσοφος όλων των εποχών. Η αλήθεια όμως είναι ότι για τον πιο γνωστό φιλόσοφο γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα. Ο ίδιος ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτε - και δεν ξέρουμε ούτε καν γιατί αποφάσισε να μη γράψει. Τη φιλοσοφία του πρέπει επομένως να τη μάθουμε από δεύτερο ή από τρίτο χέρι. Κανένας όμως από τη γενιά του Σωκράτη ή την επόμενη γενιά δεν μας έχει δώσει σαφείς πληροφορίες για τις φιλοσοφικές του απόψεις, γράφοντας ως ιστορικός ή ως φιλόσοφος. Το ίδιο ισχύει και για τα γεγονότα της ζωής του. Μόνο για τη δίκη και τον θάνατό του έχουμε αρκετά στοιχεία. Πρέπει να φτάσουμε στον Αριστοτέλη, ο οποίος γεννήθηκε αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του Σωκράτη, για να συλλέξουμε κάποιες λακωνικές πληροφορίες για τη φιλοσοφία του.

Η αρχαία αγορά των Αθηνών και ο ναός του Ηφαίστου

 

Στην κορυφή του λόφου του Αγοραίου Κολωνού, που οριοθετεί την Αρχαία Αγορά των Αθηνών στη δυτική πλευρά, βρίσκεται ο ναός του Ηφαίστου, ευρύτερα γνωστός ως ''Θησείο''. Πρόκειται για έναν από τους καλύτερα διατηρημένους αρχαίους ναούς, γεγονός που οφείλεται εν μέρει και στη μετατροπή του σε χριστιανική εκκλησία. Σύμφωνα με τον περιηγητή Παυσανία (I, 14, 5-6), στο ναό λατρεύονταν από κοινού ο Ήφαιστος, προστάτης των μεταλλουργών, και η Αθηνά Εργάνη, προστάτρια των κεραμέων και της οικοτεχνίας. Την ταύτιση του ναού ως ''Ηφαιστείο'' επιβεβαίωσε η ανασκαφική έρευνα με την αποκάλυψη εργαστηρίων μεταλλουργίας στην ευρύτερη περιοχή του λόφου, επισκιάζοντας, έτσι, παλαιότερες απόψεις, που αναγνώριζαν ως λατρευόμενες θεότητες το Θησέα, τον Ηρακλή ή τον Άρη. Η οικοδόμηση του ναού πρέπει να πραγματοποιήθηκε ανάμεσα στα έτη 460-420 π.Χ. από άγνωστο αρχιτέκτονα, στον οποίο, όμως, αποδίδονται και άλλοι ναοί στην Αττική, με παρόμοια κατασκευή.

Η ακαδημία του Πλάτωνα

 

Η Ακαδημία που ίδρυσε ο Πλάτων στην Αθήνα το 387 π.Χ. θεωρείται το πρώτο πανεπιστήμιο του κόσμου. Η θέση της Ακαδημίας τοποθετείται σύμφωνα με τις γραπτές πηγές έξω από τα τείχη, στα δυτικά του Διπύλου, δίπλα στον ποταμό Κηφισό και κοντά στο λόφο του Ίππιου Κολωνού. Ο Πλάτων ίδρυσε την Ακαδημία αμέσως μετά το πρώτο ταξίδι του στις Συρακούσες και ήταν ο επικεφαλής της μέχρι τα γεράματά του που αποσύρθηκε στην οικία του και έγραψε τους Νόμους. Όσο έλειπε στα ταξίδια του στις Συρακούσες, τον αντικατέστησαν ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, ο Αριστοτέλης και ο Εύδοξος.

Αντισθένης ο ιδρυτής των Κυνικών

 Φιλόσοφος που ανήκει στους «ελάσσονες (= μικρούς) Σωκρατικούς» (δηλαδή μαθητές του Σωκράτη που δεν είχαν τόσο μεγάλη επιρροή). Αρχικά βρέθηκε κοντά στους Σοφιστές, αλλά γρήγορα ακολούθησε τον Σωκράτη. Αποδεχόταν την άποψη του φιλόσοφου ότι η αρετή είναι γνώση και επέλεξε έναν ασκητικό τρόπο ζωής. Θεωρείται πρόδρομος της φιλοσοφίας των Κυνικών.

Αναθηματικό ανάγλυφο απο το ιερό του Πανός

Αναθηματικό ανάγλυφο στον Ερμή, τον Πάνα και τις Νύμφες από την Πεντέλη. Σε μια σπηλιά που ήταν ιερό του Πανός, των Νυμφών και του Ερμή στη νότια πλαγιά της Πεντέλης βρέθηκαν δύο πολύ καλής ποιότητας αναθηματικά ανάγλυφα, που εικονίζουν τις θεότητες μαζί με τους προσκυνητές που τα αφιέρωσαν. Το πρώτο, το συγκεκριμένο, χρονολογείται γύρω στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και είναι ανάθημα τριών ανδρών, του Τηλεφάνη, του Νικηράτου και του Δημοφίλου, που εικονίζονται προσευχόμενοι, με υψωμένο το δεξί χέρι, στη δεξιά πλευρά. Απέναντι στους αναθέτες βλέπουμε τους θεούς: πρώτα τον ορεσίβιο Πάνα, που εικονίζεται ως κυνηγός με έναν λαγό κρεμασμένο στον ώμο του και τη σύριγγα στο δεξί χέρι· έπειτα τον Ερμή, που φοράει, όπως συνήθως, χλαμύδα· τέλος, τις τρεις Νύμφες, τη μια δίπλα στην άλλη. 

Άμασης και Εξηκίας

 

Στο τρίτο τέταρτο του 6ου αιώνα π.Χ. τοποθετείται η δράση των δύο σημαντικότερων αγγειογράφων του αττικού μελανόμορφου ρυθμού, του «ζωγράφου του Άμαση» και του Εξηκία. Το όνομα του πρώτου μάς είναι άγνωστο, καθώς δεν έχει υπογράψει κανένα από τα σωζόμενα έργα του, και γι᾽ αυτό τον αποκαλούμε «ζωγράφο του Άμαση» από τον κεραμέα του οποίου διακοσμούσε τα αγγεία. 

Το αντίκτυπο της σάτιρας του Αριστοφάνη στην καταδίκη του Σωκράτη

 

Η δίκη και η καταδίκη του Σωκράτη το 399 π. Χ. αποτελεί το σημαντικότερο επεισόδιο αυτής της περιόδου, που χαρακτηρίζεται από πολιτική αστάθεια και έντονες συγκρούσεις. Οι αιτίες μπορούν να εντοπιστούν στην διαμάχη που ξέσπασε μετά την ήττα των Αθηναίων από τους Πελοποννήσιους και δημιούργησε την κρίση γύρω από τις αιτίες που οδήγησαν στην ήττα.

Σύγκριση πολιτειακών οργάνων Αθήνας- Σπάρτης

 

Για να συγκρίνουμε έστω συνοπτικά τα πολιτειακά όργανα Αθήνας και Σπάρτης, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε την ιδιότητα του πολίτη και πως αυτή εφαρμοζόταν στην δημοκρατική Αθήνα και στην ολιγαρχική Σπάρτη.[1]Η ζωή του Σπαρτιάτη που από την ηλικία των επτά ετών και μέχρι το εξηκοστό έτος της ηλικίας του ανήκε στον στρατιωτικό μηχανισμό της πόλης,[2]εφαρμόζοντας στην πράξη το πρότυπο του οπλίτη- πολίτη,[3]ήταν πολύ διαφορετική από του Αθηναίου, που η ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη του εξασφάλιζε, θεωρητικά τουλάχιστον, μια σειρά προνομίων και την κατάληψη μιας σειράς αξιωμάτων.[4]

Οι Αγγειογραφίες της κλασικής εποχής

 

Η ζωγραφική στα χρόνια 450-430 π.Χ., δηλαδή την εποχή που κατασκευαζόταν ο Παρθενώνας, ακολούθησε παράλληλη πορεία με τη γλυπτική, όπως δείχνουν ορισμένες εξαιρετικής ποιότητας αττικές αγγειογραφίες του λεγόμενου «ωραίου ρυθμού», οι οποίες φαίνεται ότι απηχούν δημιουργίες της μεγάλης ζωγραφικής, όπως συνέβαινε και στην προηγούμενη περίοδο. Δεν είναι τυχαίο ότι τρεις Αθηναίοι αγγειογράφοι των μέσω του 5ου αιώνα π.Χ. υπογράφουν με το ψευδώνυμο Πολύγνωτος, που το δανείζονται χωρίς αμφιβολία από τον περίφημο Θάσιο ζωγράφο για τον οποίο μιλήσαμε στην αρχή του κεφαλαίου.

Η Ρητορική τέχνη

 

O όρος ρητορική (ενν. τέχνη) (θηλ. γέν. του αρχαιοελληνικού επιθέτου ρητορικός, -ή, -όν < ουσ. ὁ ῥήτωρ) σημαίνει την «τέχνη του λόγου», δηλαδή τη μέθοδο και την τεχνική της σύνθεσης λόγων που έχουν τη δύναμη να πείσουν το κοινό. Η φράση ρητορική τέχνη απαντά για πρώτη φορά στον Γοργίατου Πλάτωνα (449c9). Μια τέχνη πρέπει βέβαια να μπορεί να διδαχθεί, νοείται, με άλλα λόγια, ως διδακτή, στην περίπτωση όμως της ρητορικής η συγκεκριμένη ιδιότητα αποτέλεσε κιόλας στην αρχαιότητα αντικείμενο σοβαρής αμφισβήτησης.

Η αρχή του μελανόμορφου ρυθμού στην Αττική

 

Σε αντίθεση με τους Κορινθίους κεραμείς, που από το τέλος του 8ου αιώνα π.Χ. είχαν ειδικευθεί στην παραγωγή μικρών (συχνά μάλιστα μικροσκοπικών) αγγείων, διακοσμημένων δεξιοτεχνικά με ζωφόρους από ζώα, φυτικά κοσμήματα και σπανιότερα με ανθρώπινες μορφές, οι Αθηναίοι εξακολούθησαν να παράγουν μεγάλα αγγεία με αφηγηματικές παραστάσεις, συχνά εμπνευσμένες από μύθους. 

 

Το φρούριο των αρχαίων Ελευθερών

Οι αρχαίες Ελευθερές ήταν πόλη που βρισκόταν στα σύνορα Αττικής και Βοιωτίας. Λέγεται ότι ιδρύθηκε από το θεό Διόνυσο, ο οποίος «ελευθέρωσε» κάθε βοιωτική πόλη (έδωσε ανεξαρτησία).

Τα παλαιότερα αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή, ανάγονται στους μυκηναϊκούς χρόνους (1200 π.Χ.). Σύμφωνα με τον περιηγητή Παυσανία (2ος αι. μ.Χ.), οι Ελευθερές ήταν πόλη βοιωτική η οποία από έχθρα προς τους Θηβαίους, προσχώρησε στην αττική επικράτεια. Θεωρείται ότι ο Αθηναίος τύραννος Πεισίστρατος (6ο αι. π.Χ.) μετέφερε από την πόλη των Ελευθερών στην Αθήνα το αρχαίο άγαλμα του Διονύσου (ξόανο) και ίδρυσε στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης των Αθηνών, το Ιερό του Διονύσου Ελευθερέα. Στις Ελευθερές δώρισε ένα νέο άγαλμα από μάρμαρο. Οι Ελευθερές αναφέρονται επίσης ως η γενέτειρα του αθηναίου γλύπτη Μύρωνα (περ. 480–440 π.Χ.).

Τον 4ο αι. π.Χ., στο ύψωμα πάνω από τον οικισμό κατασκευάστηκε ένα ισχυρό φρούριο. Η ανέγερση του αποδίδεται στους Βοιωτούς, οι οποίοι, μετά την παρακμή της Αθήνας, επέκτειναν την κυριαρχία τους στην περιοχή.

Τον 2ο αι. μ.Χ. οι Ελευθερές αναφέρονται ως εγκαταλελειμμένη κώμη. Ωστόσο αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή του οικισμού, μαρτυρούν κατοίκηση κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες (3ο-4ο αι. μ.Χ.) Επιπλέον στην ανατολική πλαγιά του Φρουρίου σώζονται τα θεμέλια δύο ναών των πρώιμων χριστιανικών χρόνων (παλαιοχριστιανικές βασιλικές), ενδείξεις μιας ακμαίας χριστιανικής κοινότητας. Κατά τους νεότερους χρόνους, το Φρούριο των Ελευθερών αναφέρεται και ως Γυφτόκαστρο.

Ο οικισμός των Ελευθερών καταλάμβανε την πεδινή έκταση στην είσοδο του περάσματος της Κάζας, ανάμεσα στο όρος Πάστρα και τον Κιθαιρώνα. Στην περιοχή του οικισμού έχουν εντοπιστεί τα κατάλοιπα ενός αρχαίου δωρικού ναού που χρονολογείται στον 4ο αι. π.Χ. και ο οποίος πιθανότατα συνδέεται με τη λατρεία του θεού Διονύσου. Το Φρούριο των Ελευθερών, αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα αρχαία φρούρια στον ελλαδικό χώρο. Έχει ακανόνιστο σχήμα και ενισχύεται από 12 συνολικά πύργους. Η πρόσβαση στο Φρούριο γινόταν από δύο κύριες πύλες, στα δυτικά και στα νότιοανατολικά και τέσσερις μικρότερες πυλίδες. Οι πύργοι είναι τετράπλευροι, κατασκευασμένοι εξολοκλήρου από λίθο και είχαν δύο ορόφους. Μεταξύ των πύργων, στα ενδιάμεσα διαστήματα του τείχους διαμορφωνόταν διάδρομος. Λίθινες σκάλες οδηγούσαν από το εσωτερικό του Φρουρίου στους πύργους και στον περίδρομο.

Πηγή: ΟΔΥΣΣΕΥΣ

Το σπήλαιο νυμφολήπτου ή Πανός ή Αρχεδήμου

Το Σπήλαιο Νυμφολήπτου ή Πανός ή Αρχεδήμου βρίσκεται στην νότια πλευρά του Υμηττού, βορείως των εγκαταστάσεων της Σχολής Ευελπίδων, στην περιοχή Βάρης Αττικής. Απέναντι από το μνημείο Πεσόντων Πυροσβεστών ξεκινά χωματόδρομος, που, μετά από πορεία περίπου 200 μ., οδηγεί στην κορυφή του λόφου Κρεββάτι, όπου σχηματίζεται η περιφραγμένη σήμερα, κατακόρυφη είσοδος του σπηλαίου. Η μορφολογία της και οι φθαρμένες βαθμίδες που οδηγούν στο εσωτερικό του σπηλαίου καθιστούν δύσκολη και αρκετά επικίνδυνη την κατάβαση. 

Ο ναός της Αρτέμιδας στην Βραυρώνα

Η Βραυρώνα βρίσκεται στη νότια ακτή της Αττικής στον κολπίσκο της Βραώνας που διασχίζεται από τον μικρό ποταμό Εράσινο. Στο λόφο όπου βρισκόταν αυτός ο οικισμός ήταν κτισμένο το ιερό της Βαυρωνίας Αρτέμιδος που αποτελεί ένα απο τα αρχαιότερα και πιο σεβάσμια ιερά της Αττικής. Το ιερό της θεάς και ο γύρω χώρος αποτελουν τον Αρχαιολογικό Χώρο της Βραυρώνας. Η Βραυρώνα ήταν μια από τις 12 αρχαίες πόλεις της Αττικής και ονομάστηκε έτσι από τον ήρωα Βραύρωνα. Σύμφωνα με την παράδοση στο ιερό υπήρχε το άγαλμα της θεάς που είχαν μεταφέρει κατόπιν εντολής της Άρτεμης ο Ορέστης και η Ιφιγένεια από την Ταυρίδα. Από το 700 π.Χ. περίπου αρχίζει η περίοδος ακμής του ιερού, που φτάνει στο αποκορύφωμα της κατά το β΄μισό του 5ου αι. π.Χ. και σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του 4ου αι. π.Χ. 

Ο τύμβος των Μαραθωνομάχων

Η παραθαλάσσια πεδιάδα του Μαραθώνος απλώνεται στη βορειοανατολική πλευρά της Αττικής, από τo υπόλοιπο της οποίας χωρίζεται μέσω του Πεντελικού Όρους. Από πολύ νωρίς αποτέλεσε χώρο οικιστικής εγκατάστασης και συνέχισε να χρησιμοποιείται καθ’ όλη την διάρκεια της αρχαιότητας. Τα πρωιμότερα σωζόμενα κατάλοιπα ανάγονται στη Μέση Νεολιθική περίοδο (περ. 5.000-4.000 π.Χ.), ωστόσο η περιοχή απέκτησε ιδιαίτερη φήμη έπειτα από την περίτρανη νίκη των Αθηναίων επί των Περσών στην ομώνυμη μάχη του Μαραθώνος το 490 π.Χ. 

Ο Αρχαιολογικός χώρος του Σουνίου

 

Το ακρωτήριο του Σουνίου, η νότια απόληξη της Αττικής, αποτελεί σημαντικό στρατηγικό σημείο. Από εκεί, η πόλη - κράτος των Αθηνών έλεγχε το θαλάσσιο πέρασμα προς το Αιγαίο και τον Πειραιά, το κεντρικό της λιμάνι, καθώς και τη χερσόννησο της Λαυρεωτικής, με τα πλούσια μεταλλεία αργύρου, χάρις στα οποία αναδείχθηκε σε υπερδύναμη τον 5ο αι. π.Χ. 

Τα ελευσίνια μυστήρια

 

Η λέξη Μυστήριο στην αρχαία Ελλάδα σήμαινε το απόρρητο, το μυστικό, το άρρητο μέρος μιας λατρείας, η οποία δε γινόταν φανερή σε άτομα που δεν είχαν μυηθεί. Όπως φαίνεται και ετυμολογικά, η λέξη παράγεται από το αρχαίο ρήμα «μυείν», δηλαδή κλείνω, και αναφέρεται κυρίως στα μάτια και στα χείλη. Εκείνοι που μυούνταν στα μυστήρια, απαγορευόταν να τα ανακοινώνουν σε άλλους μη μυημένους, δηλαδή, έπρεπε να κλείνουν το στόμα τους. 

Η αρχαία Αθηναϊκή οικία

 

Ο συνηθέστερος τύπος χτίζεται σε μακρόστενο οικόπεδο. Αποτελείται από ανοιχτή αυλή, στο βόρειο τμήμα βρίσκονται οι κατοικήσιμοι χώροι και στο νότιο οι αποθήκες, στάβλοι ή μαγαζιά.







Σύμφωνα με αυτόν τον τρόπο, ο Ιππόδαμος ανοικοδόμησε τον Πειραιά. Εδώ εμφανίζονται τα οικοδομικά τετράγωνα με ομοιόμορφα, μακρόστενα σπίτια. Αργότερα το σπίτι χτίζεται σε τετράγωνο οικόπεδο και τα δωμάτια οικοδομούνται γύρω από υπαίθρια αυλή. Τα κυριότερα δωμάτια που βλέπουν στην αυλή είναι ο οίκος και ο ανδρών.

Οίκος : η καρδιά του σπιτιού και το παλαιότερο στοιχείο. Εκεί συγκεντρώνεται καθημερινά η οικογένεια, όπου έτρωγαν και μαγείρευαν τελετουργικά στη φωτιά της εστίας. Η εστία ήταν χτιστή, χαμηλή, γύρω στο ένα μέτρο. Βρισκόταν ακριβώς στο κέντρο του δωματίου χωρίς να ακουμπά πουθενά.

Ανδρών : το επίσημο δωμάτιο, με χτιστές συνήθως κλίνες και πολυτελές δάπεδο. Εκεί γίνονταν τα συμπόσια, όπου ο οικοδεσπότης και οι φιλοξενούμενοί του έτρωγαν, διασκέδαζαν και συζητούσαν. Χρησιμοποιούνταν επίσης για οικογενειακές, εορταστικές εκδηλώσεις. Το υπνοδωμάτιο του ζευγαριού και ο γυναικωνίτης βρισκόντουσαν στον πρώτο όροφο. Στο γυναικωνίτη ζούσαν τα παιδιά μέχρι τα εφτά τους. Το ισόγειο και ο πρώτος όροφος, επικοινωνούσαν με σκάλα, εσωτερική ή εξωτερική.

Περικλής το πρότυπο του Δημοκρατικού ηγέτη

Περικλής (495-429 π.Χ.), γιος του Ξανθίππου του νικητή των Περσών στη Μυκάλη
(479 π.Χ.), από τον δήμο Χολαργό (Β∆ της Αθήνας, περιοχές: Σεπόλια, Περιστέρι).
Ευπατρίδης και από τους δυο γονείς (ο πατέρας του καταγόταν από επιφανέστατο
ιερατικό γένος), ενώ η μητέρα του ήταν ανιψιά του Κλεισθένη. Είχε μακρύ κεφάλι, γι’
αυτό οι καλλιτέχνες τον απεικόνιζαν να φορά κράνος.

Όπως μαρτυρεί ο Πλούταρχος
(Περ. 7) οι γέροντες του 5ου αι. π.Χ. εκπλήσσονταν, διότι η μορφή και η φωνή του
Περικλή τους θύμιζε πάρα πολύ τον τύραννο Πεισίστρατο (προ 600 - 527 π.Χ.). Αν και
αριστοκρατικής καταγωγής προσχώρησε στη δημοκρατική παράταξη. Από το 443 - 430
π.Χ. κατείχε στην Αθήνα θέση (θα λέγαμε) σχεδόν ‘μοναρχική’. Οι Αθηναίοι τον
εξέλεγαν στρατηγό συνεχώς για 15 περίπου χρόνια. Επομένως, ισχύει πέρα για πέρα το
σχόλιο του Θουκυδίδη ότι τον καιρό του Περικλή το πολίτευμα ήταν στα λόγια
δημοκρατία, ενώ στην πράξη κυβερνούσε ο πρώτος άνδρας (2.65.9 εγίγνετό τε λόγωι μεν
δημοκρατία, έργωι δε υπό του πρώτου ανδρός αρχή).

Η εξωτερική πολιτική του ήταν κατακτητική, αποικιακή, συγκεντρωτική και
αντιλακωνική. Ενίσχυσε την αθηναϊκή ναυτική δύναμη, συμπλήρωσε την οχύρωση της
πόλης, αύξησε τις εισφορές των συμμάχων. Η μεταφορά του συμμαχικού ταμείου από τη
∆ήλο στην Αθήνα σήμαινε την εξέλιξη της αθηναϊκής συμμαχίας σε ηγεμονία. Με τα χρήματα αυτά κτίσθηκαν τα περίλαμπρα οικοδομήματα της Ακρόπολης. Όπως προκύπτει
από τον Επιτάφιο λόγο του για τους νεκρούς του πρώτου έτους του πολέμου, φιλοδοξία
του ήταν να καταστεί η Αθήνα αυτάρκης σε όλα, δηλαδή, να μην της λείπει τίποτα ούτε σε
πόλεμο ούτε σε ειρήνη· το πολιτειακό της σύστημα (ισονομία, ίσες ευκαιρίες σε
πλούσιους και φτωχούς) να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση· οι Αθηναίοι να
απολαμβάνουν εισαγόμενα αγαθά από όλο τον κόσμο· η πόλη να είναι ανοιχτή σε δικούς
και ξένους, διότι δεν φοβάται τίποτα· τα δημόσια κτίσματα να δείχνουν ότι η πόλη αγαπά
το ωραίο με απλότητα και όχι με χλιδή· τέλος, η συσσώρευση μορφωμένων ανθρώπων
(σοφιστών, ρητόρων) να την εμφανίζει σχολείο της Ελλάδας. Με δύο λόγια ήθελε η πόλη
του να είναι πρώτη σε όλα: στο πολίτευμα, στην οικονομία, στη στρατιωτική δύναμη,
στην ομορφιά και στην παιδεία.

Όμως, η αύξηση της αθηναϊκής δύναμης και το ανταγωνιστικό κλίμα μεταξύ των
πόλεων που αυτή καλλιεργούσε, οδήγησαν στον πόλεμο. Πρώτος έπαθε τη μεγαλύτερη
καταστροφή ο ίδιος ο Περικλής. Οι Αθηναίοι της υπαίθρου χώρας που είχαν κλεισθεί
μέσα στα τείχη και έβλεπαν έξω τα χωράφια και τις περιουσίες τους να λεηλατούνται
από τους εχθρούς, να αποδεκατίζονται μέσα στην πόλη από τον λοιμό, οργίσθηκαν
εναντίον του, του αφαίρεσαν τη στρατηγία και του επέβαλαν βαρύτατο πρόστιμο. Οι
πολιτικοί του αντίπαλοι, επειδή δεν τολμούσαν να πλήξουν απευθείας τον ίδιο, τον
απογύμνωναν από τους ανθρώπους του στενού του περιβάλλοντος. Κατηγορούν τον
δάσκαλο και φίλο του Αναξαγόρα για αθεΐα (430 π.Χ.), ο οποίος υποχρεώνεται να
εγκαταλείψει την πόλη. Κατηγορούν τη δεύτερη γυναίκα του, την Ασπασία, για ασέβεια
και μαστροπεία (433/2 π.Χ.). Με κόπο πέτυχε ο Περικλής την αθώωσή της· έφτασε μέχρι
του σημείου να ικετεύσει κλαίγοντας τους δικαστές (Πλούταρχος, Περ. 32). Εξαιτίας του
λοιμού έχασε και τους δυο γιους που απέκτησε από την πρώτη του γυναίκα. Από την ίδια
αιτία πέθανε και ο ίδιος. Ευτυχώς, δεν έζησε να δει τους Αθηναίους να θανατώνουν και
τον τελευταίο του γιο, τον μοναδικό που απέκτησε με την Ασπασία. Ήταν ένας από τους
στρατηγούς που νίκησαν μεν στις Αργινούσες (406 π.Χ.), αλλά καταδικάσθηκαν σε
θάνατο, διότι δεν διέσωσαν τους ναυαγούς και δεν περισυνέλεξαν τα πτώματα για ταφή·
μόνο που σε εκείνη τη ναυμαχία επικρατούσε σφοδρή κακοκαιρία.

Από την περιγραφή του Θουκυδίδη ο άξιος δημοκρατικός
ηγέτης πρέπει να διαθέτει τα εξής προσόντα: να είναι αδωροδόκητος, μετριοπαθής,
προνοητικός, να οδηγεί σωστά τον λαό (όχι να τον κολακεύει ούτε να παρασύρεται απ’
αυτόν)· πάνω απ’ όλα να έχει όραμα για τον τόπο, δηλαδή να επιδιώκει ν’ αφήσει πίσω του
έργο όχι πρόσκαιρο και εφήμερο, αλλά με μακρά διάρκεια. Ο Περικλής είχε θέσει
υψηλούς στόχους. Όπως λέει στον Επιτάφιο (Θουκ. 2.42) ήθελε το έργο του να το
θαυμάζουν όχι μόνο οι σύγχρονοί του, αλλά και οι κατοπινές γενιές.