Ιστορική Ζωγραφική

Η ιστορία της νεοελληνικής τέχνης ταυτίζεται χρονικά με την ιστορία του ελεύθερου ελληνικού κράτους και ως ένα βαθμό εκφράζει τις ιδεολογικές του επιλογές. Ο θεσμικός και λειτουργικός ρόλος της τέχνης διαφαίνεται στην επείγουσα μέριμνα του νέου κράτους να ιδρύσει το Σχολείο των Τεχνών (31 Δεκεμβρίου 1836), να φέρει ξένους δασκάλους και να στείλει υποτρόφους, κυρίως, στο Μόναχο, ώστε, παράλληλα με τους άλλους θεσμούς, να «εξευρωπαΐσει» και τη γλώσσα της ζωγραφικής. Η ιστορική ζωγραφική και η προσωπογραφία δεσπόζουν σε αυτήν την πρώτη περίοδο της ελληνικής τέχνης. Η πρώτη έχει πιο επίσημο χαρακτήρα, καθώς προορίζεται να στολίσει κυρίως δημόσια κτήρια, ενώ η δεύτερη μας δίνει με τρόπο εξαιρετικά ομιλητικό την εικόνα μιας νέας αστικής τάξης με προφανή τα σήματα της αγροτικής της καταγωγής. Τα ευρωπαϊκά κέντρα που φωτίζουν και καθοδηγούν την πρώτη περίοδο της νεοελληνικής τέχνης είναι πολλά: Ιταλία, Γαλλία, Αυστρία, Μόναχο. Όλα τα διδάγματα οδηγούν τελικά σε έναν ακαδημαϊσμό που οφείλεται στο χαμηλό αισθητικό επίπεδο της ελληνικής κοινωνίας της εποχής. 

Επτανησιακή σχολή- Ζωγραφική

 

Γιαννάκης Κοραής ή Καστρινός, Η λιτανεία του Αγ. Χαραλάμπη, 1756 (λεπτομέρεια).

Τα Επτάνησα δεν γνώρισαν τουρκική κυριαρχία, με εξαίρεση την Λευκάδα. Τον 17^ο αι. τα Επτάνησα αποτελούσαν ενιαίο χώρο γεωγραφικό και διοικητικό, που τελούσε κάτω από την κυριαρχία της Δημοκρατίας του Αγ. Μάρκου(Βενετία). Οι καλλιτεχνικές συνέπειες της Ενετοκρατίας, είναι η διάδοση της προσωπογραφίας, της νεκρής φύσης και της τοπιογραφίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορούμε να μιλάμε για μια στροφή της τέχνης προς την εκκοσμίκευση, δηλαδή  η θρησκεία παύει να είναι το μοναδικό σημείο αναφοράς προς όφελος θεμάτων που αντλούνται από τον φυσικό κόσμο που περιβάλλει τον άνθρωπο. Στην επτανησιακή τέχνη τα άκαμπτα βυζαντινά πρότυπα δίνουν την θέση τους σε δυτικότροπες τάσεις με κύριο χαρακτηριστικό την φυσιοκρατία. Ο καλλιτέχνης της εποχής εξαρτάται από τους παραγγελιοδόχους του, που ανήκουν στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Η προσκόλληση του καλλιτέχνη σε ένα τέτοιο περιβάλλον του εξασφάλιζε την επιβίωση του. Η εκκοσμικευτική διαδικασία είναι έκδηλη τόσο στην εικονογραφία της Επτανησιακής Σχολής όσο και στη θεματολογία της. Στις προσωπογραφίες δίνεται έμφαση στα ρεαλιστικά ψυχολογικά στοιχεία του απεικονιζόμενου προσώπου. Επίσης σε προσωπογραφίες ευγενών το ονειροπόλο βλέμμα φανερώνει βαθιά πνευματική καλλιέργεια.

Κωνσταντίνος Παρθένης

Οι πληροφορίες για τη ζωή και τις σπουδές του είναι ποικίλες και αλληλοσυγκρουόμενες. Πήρε πιθανότατα τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής στην Αίγυπτο την περίοδο 1894-1895, από τον γερμανό καλλιτέχνη Karl Wilhelm Diefenbach και το 1895/1896 πήγε στη Βιέννη, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών (1897-1903) και στο Ωδείο.

Κρητική Σχολή

Η κρητική σχολή ζωγραφικής υπήρξε η σημαντικότερη καλλιτεχνική εκδήλωση του ελληνισμού μετά την πτώση του Βυζαντίου. Ο Άγγελος Ακοτάντος είναι ο πρώτος ζωγράφος που αποφασίζει να σπάσει την ανωνυμία του και να βάλει στα έργα του υπογραφή. 22 εικόνες φέρουν την υπογραφή «Χειρ Αγγέλου» ενώ άλλες 30 εικόνες αποδίδονται στον ίδιο. Η ιστορική έρευνα έδειξε πως ο ζωγράφος που έβαζε την υπογραφή «Χειρ Αγγέλου» είναι ο Άγγελος Ακοτάντος, ευκατάστατος αστός, κάτοικος Χάνδακα, του οποίου η ιδιόχειρη διαθήκη μας δίνει σημαντικές πληροφορίες τόσο για τον ίδιο όσο και για την εποχή του. Ο Άγγελος Ακοτάντος ζωγράφισε σε μια εποχή (1425 -1450) που λόγω των ιστορικών συγκυριών το κέντρο της καλλιτεχνικής παραγωγής είχε αρχίσει να μετατοπίζεται από την Κωνσταντινούπολη στην πρωτεύουσα της βενετοκρατούμενης Κρήτης, στον Χάνδακα. Στην Κρήτη κατέφυγαν πριν και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης καλλιτέχνες από την πρωτεύουσα και άλλες περιοχές που υποδουλώνονταν από τους Οθωμανούς, γιατί εκεί η βενετική κυριαρχία εξασφάλιζε στους καλλιτέχνες θρησκευτική και επαγγελματική ελευθερία, επίσης τους επέτρεπε οποιαδήποτε μετακίνηση, ενώ παράλληλα οι καλλιτέχνες είχαν την ωφέλεια της άμεσης ή έμμεσης επαφής με τη Βενετία και την τέχνη της. Το πλήθος των εικόνων του που έχει βρεθεί, δείχνει πως ο Ακοτάντος διατηρούσε μεγάλο εργαστήριο ζωγραφικής στον Χάνδακα, όπου θα πρέπει να μαθήτευσαν σπουδαίοι ζωγράφοι, του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα, όπως ο Ανδρέας Ρίτζος.

Οι ζωγράφοι της Κρητικής σχολής δημιούργησαν μια τέχνη που ταλαντευόταν ανάμεσα στην ιταλική τέχνη του 14ου-15ου αιώνα και στην τελευταία φάση της τέχνης των Παλαιολόγων. Κατάφερναν ωστόσο να ικανοποιούν τις απαιτήσεις τόσο των καθολικών όσο και των ορθόδοξων πελατών τους.
Την εποχή εκείνη στην Κρήτη οι παραγγελίες εικόνων έφταναν σε τεράστιους αριθμούς ενώ συχνά ο χρόνος παράδοσής τους ήταν περιορισμένος. Έτσι οι καλλιτέχνες δε λειτουργούσαν μόνο ως ζωγράφοι αλλά και ως εξειδικευμένοι επαγγελματίες που έβλεπαν την εικόνα ως κάτι εμπορεύσιμο. Παρ’ όλα αυτά οι εικόνες της περιόδου αυτής φανερώνουν μια εκπληκτική δεξιοτεχνία των ζωγράφων που φτάνει σε απαράμιλλο επίπεδο.

Με την τουρκική κατάκτηση η κρητική πολιτιστική άνθηση διακόπηκε απότομα. Πολλοί λόγιοι, ζωγράφοι, λογοτέχνες και άλλοι μορφωμένοι έφυγαν πριν ή κατά τη διάρκεια του πολέμου, άλλοι πέθαναν από τις κακουχίες, αρκετοί έχασαν την οικονομική τους άνεση και το νησί οδηγήθηκε σε πνευματικό και υλικό μαρασμό και παρακμή.

Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός ήταν ένας επιφανής ζωγράφος της Κρητικής Σχολής. Στα έργα των ζωγράφων της Κρητικής Σχολή εναρμονίζεται η ώριμη Παλαιολόγεια τέχνη με την δυτική παράδοση. Τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι τα βυζαντινά πρότυπα, in forma Greca και η υστερογοτθική καλλιτεχνική παράδοση, in forma a la Latina. Σημαντικότεροι εκπρόσωποι της Σχολής είναι ο Άγγελος Ακοτάνος και ο Νικόλαος Τζαφούρης.

Πηγή: Εισαγωγή στη Μεταβυζαντινή τέχνη, Τέχνες Ι: Ελληνικές Εικαστικές Τέχνες, Επισκόπηση της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας, τ. Β', ΕΑΠ, Πάτρα, 1999, σ. 49- 68.

Αλέκος Κοντόπουλος ένας πρωτοπόρος της αφαιρετικής ζωγραφικής

Η αφαίρεση, η απομάκρυνση από τον αισθητό κόσμο και την αναπαράστασή του στη ζωγραφική επιφάνεια, η αυτονόμηση της ζωγραφικής γλώσσας, ως το σημείο που να μην παραπέμπει πουθενά, παρά μόνο στον εαυτό της, είχαν ήδη ιστορία μισού αιώνα στην ευρωπαϊκή ζωγραφική, όταν τελικά έκαναν την εμφάνισή τους στην Ελλάδα. Πατέρας της ανεικονικής τέχνης θεωρείται ο Καντίνσκυ ο οποίος πραγματοποίησε το κρίσιμο άλμα το 1910.

Ελληνικός Μοντερνισμός στην Ζωγραφική

"Το ψάθινο καπέλο" είναι από τα πιο εντυπωσιακά και τα πιο τολμηρά έργα του πρώιμου ελληνικού Μοντερνισμού. Πριν ακόμη το αναλύσουμε, η πρώτη εντύπωση που μας δίνει είναι ότι βυθιζόμαστε σε ένα νησιώτικο τοπίο μια καλοκαιρινή μέρα με μεγάλη ζέστη. 

Η συλλογή Γιάννη Περδίου video

Ο Περδίος ήταν η ενσάρκωση του μανιώδους συλλέκτη. Για ένα έργο μπορούσε να κάνει υπομονή επί δεκαετίες, να το πληρώσει με αστρονομικό ποσό αντίστοιχο με το κόστος αγοράς μιας πολυτελούς μονοκατοικίας στην περιοχή των Ανακτόρων, ακόμα και να πάει φυλακή. Και πήγε. Βρέθηκε για κάποιους μήνες πίσω από τα κάγκελα, καθώς η ελληνική Δικαιοσύνη δεν πείσθηκε από τις εξηγήσεις του σχετικά με μια αγοραπωλησία έργων από την οικονόμο του Χατζηκυριάκου-Γκίκα.

Η Σχολή του Μονάχου

Η Σχολή του Μονάχου, ή αλλιώς ακαδημαϊκός ρεαλισμός, αποτελεί το πλέον σημαντικό εικαστικό κίνημα στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, με έντονες επιρροές από την Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου και το ομώνυμο καλλιτεχνικό ρεύμα της Γερμανίας (Münchner Schule).

Ο Σουρεαλισμός στην Ελληνική Τέχνη και το έργο του Ν. Εγγονόπουλου

Ο Σουρεαλισμός ή Υπερρεαλισμός, στα ελληνικά, ήταν ένα ευρωπαϊκό κίνημα, τόσο στην τέχνη, όσο και στη λογοτεχνία και ποίηση που οριοθετείται μεταξύ 1924 και 1940. Το κίνημα προέκυψε από τη διάλυση της ομάδας των ντανταϊστών που είχαν δημιουργήσει μια ανατρεπτική τέχνη διαμαρτυρίας στη διάρκεια του Α? παγκοσμίου πολέμου στην ουδέτερη Ζυρίχη. Αρχηγός της ομάδας ήταν ο ποιητής Αντρέ Μπρετόν που συγκέντρωσε γύρω του στο Παρίσι την ομάδα των μελλοντικών σουρεαλιστών.

«ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΙ» Σπ. Παπαλουκάς video

Το συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς «ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΙ» είναι αφιερωμένο στον σημαντικό ζωγράφο, πρόδρομο της γενιάς του ’30, ΣΠΥΡΟ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ. Η αφήγηση ακολουθώντας την καλλιτεχνική του πορεία παρέχει βασικά βιογραφικά στοιχεία του καλλιτέχνη μέχρι το θάνατό του το 1957. Κριτική ανάλυση του έργου του κάνει η τεχνοκριτικός ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ.