Η μυκηναϊκή υφαντική

 

Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για την υφαντική τέχνη στη Μυκηναϊκή Ελλάδα είναι πολύ περισσότερες σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους. Οι σχετικές μαρτυρίες προέρχονται από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, από εικονιστικές παραστάσεις και από τα κείμενα των ανακτορικών πινακίδων. Στα αρχαιολογικά τεκμήρια ανήκουν ένας μεγάλος αριθμός υφαντικών βαρών από οικιστικά σύνολα και ένα μικρό σύνολο από υπολλείμματα υφασμάτων που βρέθηκαν σε μυκηναϊκούς τάφους. Από τον ταφικό περίβολο Β των Μυκηνών προέρχεται εξάλλου το πρωιμότερο ύφασμα που έχει βρεθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα, το οποίο ήταν τμήμα ενός λεπτότατου λινού ενδύματος ή του σάβανου του νεκρού. 

 

Η μυκηναϊκή υφαντική ήταν, όπως άλλωστε και οι τύποι της ενδυμασίας, φανερά επηρεασμένη από τα μινωικά υφαντά. Στις απεικονίσεις των μυκηναϊκών ενδυμάτων αναγνωρίζεται εύκολα η διάθεση των Μινωιτών για μια εντυπωσιακή εμφάνιση, στην οποία επικρατούσε η πολυπλοκότητα των σχεδίων και η πολυχρωμία. Γρήγορα όμως η ηπειρωτική Ελλάδα ανέπτυξε στον τομέα αυτό το δικό της χαρακτήρα, συνδυάζοντας τις παλαιότερες εγχώριες τεχνικές με τις μινωικές τάσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ανάμειξης είναι οι μινωικές ενδυμασίες, οι οποίες ήταν ραμμένες με υφάσματα μυκηναϊκού τύπου.

Η διακόσμηση των μυκηναϊκών υφαντών ήταν γενικά απλούστερη από εκείνη των μινωικών. Στις τοιχογραφίες εμφανίζονται πολύ συχνά μονόχρωμα υφάσματα διακοσμημένα μόνο με επίρραπτες υφαντές τρέσες. Ακόμη όμως και τα σχέδια αυτών των ταινιών ήταν απλούστερα από τα μινωικά. Μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική κατηγορία αποτελούν τα υφάσματα με διακόσμηση από στικτά σχέδια. Αυτά είναι διακοσμημένα με απλά επαναλαμβανόμενα μοτίβα: στιγμές, άγκιστρα, ρόδακες και σιγμοειδή. Δεδομένου ότι η μυκηναϊκή τέχνη περιλαμβάνει συχνά εικονογραφικές συμβάσεις, είναι πολύ δύσκολο να διακριθεί αν στην περίπτωση των στικτών σχεδίων υποδηλώνονται ανάγλυφα σχέδια ή σχέδια υφασμένα με διαφορετικό χρώμα. Οι παραστάσεις υφασμάτων σε ανάγλυφο δείχνουν πάντως ότι κατασκευάζονταν υφαντά από νήματα με διαφορετικό πάχος. Μια άλλη ιδιόμορφη τεχνική, που μάλλον είναι χαρακτηριστικό στοιχείο της μυκηναϊκής υφαντικής, είναι η κατασκευή υφασμάτων με θηλειές, τα οποία ονομάζονται φλοκιαστά.

Οι λιγοστές παραστάσεις ενδυμάτων της Μυκηναϊκής εποχής δεν μπορούν να μας διαφωτίσουν αρκετά για το ακριβές είδος των προϊόντων της υφαντικής. Το ρόλο αυτό αναπληρώνουν σε μεγάλο βαθμό οι γραπτές πηγές, οι οποίες προσφέρουν πολύτιμες μαρτυρίες όχι μόνο για τα είδη και τις τεχνικές της υφαντικής αλλά και για τα πρόσωπα που ασχολούνταν επαγγελματικά μ' αυτήν. Συγκεκριμένα, η σειρά πινακίδων Na της Πύλου αναφέρεται σε ειδικευμένες λινεργάτριες και εριουργούς, οι οποίες ονομάζονταν αντίστοιχα rineja και wewesijeja. Τα κείμενα αναφέρουν ακόμη διάφορες επαγγελματικές ειδικότητες σχετικές με την κατεργασία των υφαντικών ινών και των υφασμάτων. Έτσι διακρίνονται κλώστριες, φινιρίστριες, βαφείς και γυναίκες που ασχολούνταν με την κουρά των προβάτων. Όπως μας πληροφορούν οι πινακίδες των Μυκηνών, η νεροτριβή γινόταν από άντρες κναφείς. Στη σειρά πινακίδων Ak της Κνωσού απαριθμείται επίσης μια ομάδα γυναικών που εργάζονταν συνοδευόμενες από τα παιδιά τους ως υφάντριες για λογαριασμό του ανακτόρου. Αξιοσημείωτο εδώ είναι ότι η κεντρική διοίκηση φρόντιζε και επέβλεπε την εκπαίδευσή τους. 

 

Στα ομηρικά έπη είναι πολύ συχνές οι αναφορές στην ενασχόληση των γυναικών με την υφαντουργία. Αρκεί να αναφερθεί η Οδύσσεια και ο περίφημος πέπλος της Πηνελόπης που έραβε και ξήλωνε με σκοπό να παραπλανήσει τους μνηστήρες και να καθυστερήσει τον γάμο της με έναν από αυτούς. Η υφαντική ήταν ασχολία των αριστοκρατισσών και περιλάμβανε προφανώς την κατασκευή όλων των απαραίτητων ρούχων ενός ομηρικού νοικοκυριού.

Το ύφασμα δεν διατηρείται, συνήθως, στον χρόνο και έτσι είναι πολύ σπάνια τα ανάλογα αρχαιολογικά ευρήματα. Μυκηναϊκά υφάσματα, εκτός από ένα κατάλοιπο, που μπορεί να είναι και σάβανο νεκρού, από τους ταφικούς περιβόλους των Μυκηνών δεν έχουν διασωθεί. Μπορεί, όμως, να συγκεντρωθούν πληροφορίες, έμμεσα, από τρεις πηγές. Στις αρχαιολογικές ανασκαφές εντοπίζονται πολυάριθμα πήλινα υφαντικά βάρη, κάποτε μάλιστα και διακοσμημένα, σφοντύλια από τις ρόκες και αγνύθες από τους αργαλειούς. Στις τοιχογραφίες, επίσης, απεικονίζονται μυκηναϊκές ενδυμασίες (εικ. 6.41), που, όσο και αν μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως την πραγματικότητα και να υπακούουν σε καλλιτεχνικές ανησυχίες, δίνουν μια εικόνα για τη μόδα που ακολουθούσε η ανώτερη πιθανόν κοινωνική τάξη.

Στις πινακίδες της Γραμμικής Β γραφής, τέλος, από την Πύλο και από την Κνωσό υπάρχουν αναφορές για την υφαντική τέχνη που ξεκινούν από την κουρά των προβάτων, που πρέπει να γίνεται, μάλιστα, από τις γυναίκες και φτάνει μέχρι την παράθεση ονομάτων για την εριουργία και τις υφάντρες. Όπως, επίσης, συνάγεται από τις ίδιες πινακίδες η όλη διαδικασία και τέχνη βρίσκεται υπό την επίβλεψη και την οργάνωση των ανακτόρων.

Πηγή:Αρχαϊκή Επική Ποίηση , Μυκηναϊκή Ελλάδα