Η σχέση υγείας - θρησκείας - ιατρικής στην Αρχαία Ελλάδα

 Οι σπουδαιότερες αξίες των αρχαίων Ελλήνων ήταν οι θρησκευτικές. Η αρχαία ελληνική θρησκεία ήταν πολυθεϊστική και αντικείμενο της λατρείας της ήταν οι Ολύμπιοι θεοί, οι χθόνιες θεότητες του Κάτω Κόσμου και οι ήρωες και ημίθεοι. Αν και δεν στηριζόταν σε κάποιο δόγμα ή σε ιερατική οργάνωση είχε έντονα τελετουργικό χαρακτήρα και περιλάμβανε πολλές πράξεις λατρείας. Οι αρχαίοι Έλληνες όφειλαν να τηρούν αυτές τις ιεροτελεστίες οι οποίες είχαν σκοπό να εξευμενίσουν τις θεότητες προκειμένου να εξασφαλιστεί η προστασία τους. Στις ιεροτελεστίες αυτές περιλάμβαναν θυσίες(αιματηρές ή αναίμακτες ή ωμοφαγία), υγρές προσφορές(σπονδές και χοές) και προσευχές. Οι λατρείες τελούνταν στο πλαίσιο της οικογένειας ή μεγαλύτερων κοινωνικών ομάδων(δήμος, φρατρία, φυλή) ή στο πλαίσιο της πόλεως ή σε Πανελλήνια κλίμακα(Ολύμπια, Πύθια, Ίσθμια, Νέμεα).

Πρώϊμα είδη της ρητορικής τέχνης

Στο ρητορικό του σύγγραμμα De Inventione (1.2.2-3) ο Κικέρωνας (106-43 π.Χ.) αφηγείται μια ενδιαφέρουσα ιστορία: οι πρώτοι άνθρωποι ζούσαν σε συνθήκες πρωτόγονες, στηρίζονταν στη φυσική τους δύναμη και περιπλανιόνταν στους αγρούς κατά τον τρόπο των άγριων θηρίων χωρίς καμία αντίληψη του μέτρου ή του καθήκοντος. Κάποτε ένας σπουδαίος, σοφός και ευφραδής άνδρας κατάφερε μιλώντας τους να τους στρέψει σε έναν χρήσιμο και αξιοπρεπή τρόπο κοινωνικής συμβίωσης βγάζοντάς τους από τις παλιές τους συνήθειες. Ο μύθος που αφηγείται ο Κικέρωνας μιλά για εκείνον που πρώτος ανακάλυψε τη δύναμη του λόγου να πείθει και να κατευθύνει. Προβάλλει εξάλλου με τον συμβολισμό του την αξία του συνδυασμού της ευγλωττίας με τη σοφία. Για τους Έλληνες, μόνο ένας θεός θα μπορούσε να προσφέρει αυτή τη δύναμη κι αυτός δεν ήταν άλλος από τον Ερμή - καθόλου τυχαία, αν λάβει κανείς υπόψη πως ο συγκεκριμένος θεός ήταν έμπορος, κλέφτης, πονηρός λογοπλόκος, κομιστής ειδήσεων αλλά και των ψυχών στον Κάτω Κόσμο, στη ζωή πέρα από τον θάνατο.

Τρείς τρόποι διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού

 

Η απευθείας μετάδοση ξεκίνησε από τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Την πρώτη περίοδο της πολιτιστικής επαφής μεταξύ της Ρώμης και της Ελλάδας δεν υπήρξε πρόβλημα πρόσβασης των Ρωμαίων λογίων στους καρπούς της ελληνικής επιστήμης. Η διγλωσσία ήταν διαδεδομένη και επιπλέον υπήρχε πλήθος Ελλήνων δασκάλων οι οποίοι παρείχαν στους μορφωμένους Ρωμαίους τα μέσα για να μετέχουν κι αυτοί της ελληνικής παιδείας. Παράλληλα άρχισαν να εμφανίζονται σποραδικά και οι πρώτες μεταφράσεις από τα ελληνικά στα λατινικά, οι οποίες πολλαπλασιάζονταν όσο έφθινε, με την πάροδο του χρόνου, η γνώση των ελληνικών. Ο Κικέρωνας (1^ος αι. μ.Χ.) μετέφρασε τον Τίμαιο του Πλάτωνα – η οποία ωστόσο γρήγορα χάθηκε. Ο σημαντικότερος μεταφραστής των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων ήταν ο Βοήθιος (480-524 μΧ.). Μετέφρασε Αριστοτέλη και παράφρασε Νικόμαχο, Ευκλείδη και Πτολεμαίο. 

 

Η συμβολή του Πλάτωνα στην ανάπτυξη της Αστρονομίας

 

Στα κείμενά του, ο Πλάτων προβάλλει για πρώτη φορά το αίτημα οι μελλοντικοί αστρονόμοι, να υπερβούν την απλή συστηματική εμπειρική παρατήρηση των ουράνιων σωμάτων και να χρησιμοποιήσουν τα μαθηματικά και ιδιαίτερα τη γεωμετρία για να ανακαλύψουν την πραγματική φύση της αστρονομίας, αλλά και της επιστήμης γενικότερα.  Η ιδέα αυτή έπαιξε ουσιαστικό και κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη της αστρονομικής σκέψης και η αστρονομία από εμπειρική τέχνη (τεχνική) μετατράπηκε σε επιστήμη, κατά τα πρότυπα της γεωμετρίας. 

Γιατί αμφισβητήθηκε η ηλιοκεντρική θεωρία του Αρίσταρχου;

Σύμφωνα με την ηλιοκεντρική θεωρία ο Αρίσταρχος πρότεινε: ένα σύστημα ηλιοκεντρικό σύμφωνα με το οποίο ο Ήλιος παραμένει ακίνητος στο κέντρο του κόσμου, ενώ η Γη, η οποία σύμφωνα με μια επιπρόσθετη πληροφορία από τον Πλούταρχο περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της, εκτελεί κυκλική περιφορά γύρω από αυτόν (στο απόσπασμα δεν γίνεται λόγος για ηλιοκεντρικές τροχιές των υπόλοιπων πλανητών). Η ηλιοκεντρική θεωρία δε βρήκε υποστηρικτές στην Αρχαιότητα. Οι δύο μεγαλύτεροι αστρονόμοι, ο Απολλώνιος (3^ος αι.) και ο Ίππαρχος (2^ος αι.) την απέρριψαν, διατηρώντας το γεωκεντρικό δόγμα.