Η αττική κωμωδία και ο Πλάτων

 

Η αττική κωμωδία είναι το λογοτεχνικό είδος του 5ου αι. π.Χ. που βρίσκεται πιο κοντά στον πλατωνικό διάλογο ως προς τη μορφή.

Η μαρτυρία του Αριστοτέλη

O Αριστοτέλης στην Ποιητική κατατάσσει τους σωκρατικούς διαλόγους στην ποίηση και, μάλιστα, στην κωμική ποίηση μαζί με τους μίμους που έχουν γράψει ο Σώφρων και ο Ξέναρχος (1447b9-10). H επισήμανση του Αριστοτέλη δεν είναι αξιολογική αλλά περιγραφική. Oι σωκρατικοί διάλογοι από πλευράς μορφής πρέπει να καταταγούν στην ποίηση, υποστηρίζει ο Aριστοτέλης, ανεξάρτητα από την αξία που θα τους αποδώσουμε. O λόγος είναι ότι, αν και δεν είναι έμμετροι, αποτελούν μιμήσεις πράξεων, και η μίμηση είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της ποίησης (1447a15, b14). Aυτό λοιπόν που ισχυρίζεται ο Aριστοτέλης είναι ότι οι πλατωνικοί διάλογοι, από τη στιγμή που εμφανίζουν στο προσκήνιο (δηλαδή μιμούνται) πρόσωπα τα οποία πράττουν και διαλέγονται, ανήκουν στο ποιητικό είδος και συγγενεύουν με την κωμωδία.

Εταίρες

 

Οι εταίρες βρίσκονταν στην κορυφή των εκδιδόμενων γυναικών. Δεν περιορίζονται στο να προσφέρουν σεξουαλικές υπηρεσίες, με την ίδια τη λέξη «εταίρα» να σημαίνει «σύντροφος». Στις περισσότερες περιπτώσεις διέθεταν ευρεία μόρφωση και μπορούσαν να λάβουν μέρος σε συζητήσεις καλλιεργημένων ανθρώπων, για παράδειγμα στα συμπόσια. Αποτελούν τις μοναδικές γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα, με εξαίρεση τις Σπαρτιάτισσες, που απολάμβαναν την ανεξαρτησία τους και μπορούσαν να διαθέτουν προσωπική περιουσία. Ένα τέτοιο είδος παλλακίδας δεν πληρωνόταν για κάθε συνέρευση, αλλά έπαιρνε δώρα από τους «εταίρους» και τους «φίλους» της ώστε να ζει μια άνετη ζωή. Παρόμοια χαρακτηριστικά έχουν οι γκέισες στην ιαπωνική παράδοση αλλά διαφέρουν στο ότι οι τελευταίες δεν συνάπτουν ποτέ ερωτικές σχέσεις με τους πελάτες τους.

Οι αρχές της πεζογραφίας

 

Στα αρχαϊκά χρόνια κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα πλήθος μύθοι (ή αἶνοι), φανταστικές, σύντομες και διδακτικές ιστορίες με ζώα (καμιά φορά και με ανθρώπους, θεούς, φυτά, ή και άψυχα αντικείμενα). Η παράδοση τους αποδίδει στον Αίσωπο, θρυλικό πρόσωπο που υποτίθεται ότι έζησε τον 6ο π.Χ. αιώνα. Σύμφωνα με τον Βίο του, ο Αίσωπος ήταν δούλος από τη Φρυγία, στοιχείο που συμφωνεί με την ανατολική, όπως πιστεύουμε, προέλευση των μύθων.

Η Αφροδίτη της Μήλου

 

Διάσημο μαρμάρινο άγαλμα της ελληνιστικής εποχής, το οποίο βρέθηκε την άνοιξη του 1820 σε αγροτική περιοχή της Μήλου. Είναι από Παριανό μάρμαρο, έχει ύψος 2,02 μ. και χρονολογείται γύρω στο 130-100 π.Χ. Παριστάνει την Αφροδίτη, παρότι αρχικά κάποιοι θεωρούσαν ότι μπορεί να παριστάνει και την Αμφιτρίτη. Βρέθηκε ακρωτηριασμένο. Εικάζεται ότι η θεά στο αριστερό της χέρι κρατούσε μήλο ή καθρέφτη ή ότι με τα δύο χέρια της κρατούσε την ασπίδα του Άρη. Άλλοι πάλι θεωρούν ότι δεν έκανε τίποτε από αυτά και ότι ήταν έτοιμη να λουστεί. Για τα χέρια της υπάρχει ο μύθος ότι έσπασαν πάνω σε καβγά Γάλλων αρχαιολόγων και Ελλήνων κατά τη μεταφορά του αγάλματος, αλλά αυτό δεν ευσταθεί, γιατί το έργο είχε βρεθεί εξαρχής δίχως τα χέρια. Εκείνο που πιθανόν αληθεύει είναι ότι τμήματα των χεριών είχαν βρεθεί σε διάφορα σημεία και ότι το αριστερό κρατούσε μήλο, αλλά χάθηκε κατά τη μεταφορά ή ότι επάνω στη συμπλοκή, κάποια από αυτά τα κομμάτια που συνόδευαν το γλυπτό (όπως το αριστερό χέρι) έπεσαν στη θάλασσα από τα βράχια και χάθηκαν για πάντα. 

Σεμιναριακό εργαστήριο

Σεμιναριακό εργαστήριο (περιορισμένος αριθμός θέσεων – συμμετοχή μέσω αίτησης)
7-8 Φεβρουαρίου 2026, ώρες 11.00-15.00
Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θόλου 5 Πλάκα, Αθήνα