Η δίκη και η καταδίκη του Σωκράτη το 399 π. Χ. αποτελεί το σημαντικότερο επεισόδιο αυτής της περιόδου, που χαρακτηρίζεται από πολιτική αστάθεια και έντονες συγκρούσεις. Οι αιτίες μπορούν να εντοπιστούν στην διαμάχη που ξέσπασε μετά την ήττα των Αθηναίων από τους Πελοποννήσιους και δημιούργησε την κρίση γύρω από τις αιτίες που οδήγησαν στην ήττα.
Η περίπτωση της σάτιρας ως μέσου διασποράς ψευδών ειδήσεων, ελέγχεται ως πιθανή για την περίπτωση του Σωκράτη. Είναι πιθανό να ώθησε τον Πλάτωνα στην συγγραφή τον περίφημων διαλόγων του με κεντρικό πρόσωπο τον Σωκράτη, ούτως ώστε να διαφυλαχθεί η καλή εικόνα του δασκάλου του και να απωθήσει τη σατιρική καρικατούρα του Αριστοφάνη. Δεν γνωρίζουμε ωστόσο αν επηρέασε και σε πιο βαθμό τους κατηγόρους και τους δικαστές. Η κωμωδία Νεφέλες του Αριστοφάνη διδάχτηκε στα Μεγάλα Διονύσια το 423 π. Χ. Ο Αριστοφάνης στην κωμωδία του σατιρίζει δύο όψεις της εποχής του. Πρώτον τις ερμηνείες που έδιναν οι σοφιστές για τα φυσικά φαινόμενα[1] και δεύτερον την ρητορική τέχνη[2]. Οι αντιλήψεις των σοφιστών έρχονταν σε σύγκρουση με την κοινή αντίληψη ότι όλα τα φυσικά φαινόμενα προέρχονταν από τους θεούς. Στόχος της σάτιράς του δεν ήταν η ηθική βλάβη του Σωκράτη, αλλά η διακωμώδηση των σοφιστών[3]. Κατά την γνώμη του Αριστοφάνη οι σοφιστές ευθύνονταν για την ανηθικότητα των νέων[4]. Η σάτιρα αυτή δεν βρήκε απήχηση στο κοινό και τους κριτές, που έδωσαν στον Αριστοφάνη την τρίτη θέση[5]. Δεν πρέπει να θεωρείται πιθανόν ότι επηρέασε την έκβαση της δίκης του Σωκράτη διότι απέχει χρονικά περισσότερο από είκοσι χρόνια από την καταδίκη του Σωκράτη[6]. Η δικαστική απόφαση που καταδίκαζε τον Σωκράτη, ουσιαστικά τον θυσίαζε στον βωμό των πολιτικών μνησικακιών της εποχής[7].
[1] Dover, K., J., Η κωμωδία του Αριστοφάνη, μτφρ. Φάνης. Ι. Κακριδής, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2018, σ. 157.
[2] Dover, ο.π. σ. 158.
[3] Κ. Βάρναλης, Αριστοφάνης Νεφέλες, Το ΒΗΜΑ, 2015, σ. 7.
[4] Ν. Σφυρόερας, Αριστοφάνους κωμωδίαι. Όρνιθες- Νεφέλες, απόδ.. Νίκος Σφυρόερας, Γεωργιάδης, Αθήνα, 2002, σ. 9.
[5] Σφυρόερας, ο.π. σ. 10.
[6] Κ. Βάρναλης, Αριστοφάνης Νεφέλες, Το ΒΗΜΑ, 2015, σ. 8.
[7] A., Lesky, Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ., Α., Γ., Τσοπανάκη, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 2015, σ. 681.