Αναθηματικό ανάγλυφο στον Ερμή, τον Πάνα και τις Νύμφες από την Πεντέλη. Σε μια σπηλιά που ήταν ιερό του Πανός, των Νυμφών και του Ερμή στη νότια πλαγιά της Πεντέλης βρέθηκαν δύο πολύ καλής ποιότητας αναθηματικά ανάγλυφα, που εικονίζουν τις θεότητες μαζί με τους προσκυνητές που τα αφιέρωσαν. Το πρώτο, το συγκεκριμένο, χρονολογείται γύρω στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και είναι ανάθημα τριών ανδρών, του Τηλεφάνη, του Νικηράτου και του Δημοφίλου, που εικονίζονται προσευχόμενοι, με υψωμένο το δεξί χέρι, στη δεξιά πλευρά. Απέναντι στους αναθέτες βλέπουμε τους θεούς: πρώτα τον ορεσίβιο Πάνα, που εικονίζεται ως κυνηγός με έναν λαγό κρεμασμένο στον ώμο του και τη σύριγγα στο δεξί χέρι· έπειτα τον Ερμή, που φοράει, όπως συνήθως, χλαμύδα· τέλος, τις τρεις Νύμφες, τη μια δίπλα στην άλλη.
Το Σπήλαιο Πεντέλης ή Σπήλαιο Αμώμων ή Σπήλαιο Νταβέλη βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του όρους Πεντέλη, στην Αττική και σε υψόμετρο 700 μ., βορειοανατολικά του λεκανοπεδίου Αττικής. Η σπηλιά αρχικά δεν είχε κάποια δίοδο προς τον εξωτερικό χώρο του βουνού. Το εσωτερικό της σπηλιάς ανακαλύφθηκε από τους αρχαίους Έλληνες όταν λάξευσαν το βουνό για την παραγωγή του πεντελικού μαρμάρου. Στην αρχαιότητα υπήρξε ιερό του Πανός, ενώ κατά τους βυζαντινούς χρόνους αποτέλεσε ησυχαστήριο μοναχών που είχαν εγκατασταθεί σχεδόν σε όλη την Πεντέλη, των λεγομένων "Αμώμων" απ' όπου και έλαβε το όνομά του. Στους νεότερους χρόνους κατά την παράδοση φέρεται να αποτελούσε κρησφύγετο του λήσταρχου Νταβέλη απ' όπου και το επικρατέστερο όνομα του σπηλαίου, αν και ποτέ δεν αποδείχθηκε κάτι τέτοιο.
Βιβλιογραφία-Δικτυογραφία:
- Βουτυράς, Μ. & Α. Γουλάκη-Βουτυρά. 2011. Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Σελ. 287, εικ. 305.