Η περίοδος 1921- 2021 χαρακτηρίζεται από συχνά κύματα παλιννόστησης και εγκατάστασης ομογενών στον ελλαδικό χώρο. Οι πληθυσμοί που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα την περίοδο αυτή αποτελούσαν τμήματα του ιστορικού ελληνισμού της Διασποράς που εγκαταστάθηκαν μαζικά, ή περιπτώσεις μεμονωμένων οικονομικών μεταναστών.
Επιχειρώντας μια ιστορική αναδρομή του φαινομένου της παλιννόστησης μπορούμε να ταξινομήσουμε τα κύματα παλιννόστησης στις ακόλουθες ιστορικές περιόδους. Την εγκατάσταση ομογενών από την Μικρά Ασία το 1922. Την εγκατάσταση ομογενών από την Κωνσταντινούπολη μετά τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955. Την εγκατάσταση μέρους ομογενών από την Αίγυπτο στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Την εγκατάσταση Ελληνοκυπρίων μετά το 1974. Τον επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων της περιόδου 1946- 1949. Την εγκατάσταση ομογενών από τις χώρες της πρώην ΚΑΚ και την Αλβανία το 1989- 1990.
Η εγκατάσταση ή παλιννόστηση ομογενών στην Ελλάδα οφείλεται σε διάφορα αίτια. Τα αίτια αυτά χαρακτηρίζονται από τις ευρύτερες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και διεθνής συνθήκες( Κόντης & Φακιολάς, 2002). Ορόσημο για την εγκατάσταση ομογενών στην Ελλάδα αποτελεί το 1922 έτος κατά το οποίο εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα οι Μικρασιάτες πρόσφυγες. Τα αίτια που οδήγησαν στην μετακίνηση των ομογενών από την Μ. Ασία, την Αν. Θράκη, τον Πόντο, την Ρωσία, την Βουλγαρία και την Κύπρο, οφείλονταν στην υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, όπως αυτή καταγράφηκε στην Συνθήκη της Λωζάνης( Κόντης & Φακιολάς, 2002). Ένα δεύτερο κύμα επαναπατρισμού ομογενών σημειώθηκε λίγα χρόνια αργότερα και αφορούσε στην εγκατάσταση στην Ελλάδα ομογενών από την περιοχή της Νότιας Ρωσίας και της Κριμαίας. Από την δεκαετία του 1950 και έως το 1980 το φαινόμενο του επαναπατρισμού ομογενών αυξήθηκε ιδίως στις ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης, ως συνέπεια της εθνικιστικής πολιτικής της Τουρκίας. Την περίοδο 1955- 1966 ομογενείς από την Αίγυπτο υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα. Την περίοδο 1950 - 1990 επαναπατρίστηκε σημαντικός αριθμός ομογενών προσφύγων του Εμφυλίου Πολέμου. Την περίοδο 1960- 2000 εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα με δική τους βούληση ομογενείς οικονομικοί μετανάστες από τις χώρες τις Δ. Ευρώπης και από τις υπερπόντιες ελληνικές κοινότητες της διασποράς.
Ο χαρακτήρας των επαναπατρισμών αυτών ήταν κατά κύριο λόγω ατομικός, σπάνια μαζικός. Ως μαζικός θα μπορούσε ίσως να θεωρηθεί ο επαναπατρισμός ομογενών από τις Αφρικανικές χώρες που οφείλεται στις πολιτικές και φυλετικές αναταραχές της περιόδου κατά την διάρκεια του αγώνα ανεξαρτησίας των Αφρικανικών κρατών κατά της αποικιοκρατίας. Ο επαναπατρισμός ομογενών από τις υπερπόντιες παροικίες την περίοδο που μελετάμε ήταν μικρότερος σε σχέση με τις προαναφερθείσες μαζικές εγκαταστάσεις ομογενών. Μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ μεγάλος αριθμός ομογενών εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα από χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και την Αλβανία, όπου μεγάλος αριθμός Βορειοηπειρωτών επέλεξε την εγκατάσταση στην Ελλάδα. Οι εγκαταστάσεις ομογενών προσφύγων των περιόδων 1922, 1955- 1980, 1955- 1966 μπορούν να χαρακτηριστούν μαζικές, όχι προγραμματισμένες, αναγκαστικές και βίαιες ( Κόντης & Φακιολάς, 2002).
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Κόντης, Α. & Φακιολάς, Ρ., (2002), «Παλιννόστηση και εγκατάσταση ομογενών», στο: Βογαζιανός- Ροϋ, Στ., Ζυμή, Ε., Κονδύλη, Ι., Κόντης, Α., Παυλάκης, Α., Σιάμπος, Γ., Τσαπαλιάρης, Β, Φακιόλας, Ρ., Ελληνισμός της Διασποράς. Ιστορική Αναδρομή. Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις, τμ Α΄, Πάτρα, εκδ. ΕΑΠ, σελ. 257- 290.