Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης διαμόρφωσε νέες συνθήκες για τον Ελληνισμό που έμεινε χωρίς πολιτική/πνευματική ηγεσία. Οι λόγιοι από τα τέλη του 14ου έως τα μέσα του 16ου κατέφυγαν στη Δύση, κυρίως Ιταλία όπου δραστηριοποιήθηκαν ως δάσκαλοι των ελληνικών, μεταφραστές, αντιγραφείς χειρογράφων, τυπογράφοι, επιμελητές και εκδότες ελληνικών κειμένων. Ορισμένοι όπως ο καρδινάλιος Βησσαρίων, ο Λάσκαρις κ.ά., έπαιξαν ενεργό ρόλο στην πολιτική ζωή και έγιναν προπαγανδιστές της ιδέας την Σταυροφορίας κατά των Τούρκων. Η δράση του είχε απήχηση και στην Ελλάδα Η ορθόδοξη χριστιανική ιδέα συνδεδεμένη με την εθνική είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μετά το 1204 και προκαλούσε μικρά επαναστατικά κινήματα υποκινούμενα από την Δύση. Η συμβολή των Ελλήνων λογίων στον Ουμανισμό σημαντική. Διέδωσαν την γνώση της Αρχαίας Ελληνικής φέρνοντας στις λεγόμενες «χώρες της Διασποράς» κείμενα κλασικών, εμπλουτίζοντας τον πνευματικό ευρωπαϊκό χώρο με «ουμανιστικά» στοιχεία.