Η ακαδημία του Πλάτωνα

 

Η Ακαδημία που ίδρυσε ο Πλάτων στην Αθήνα το 387 π.Χ. θεωρείται το πρώτο πανεπιστήμιο του κόσμου. Η θέση της Ακαδημίας τοποθετείται σύμφωνα με τις γραπτές πηγές έξω από τα τείχη, στα δυτικά του Διπύλου, δίπλα στον ποταμό Κηφισό και κοντά στο λόφο του Ίππιου Κολωνού. Ο Πλάτων ίδρυσε την Ακαδημία αμέσως μετά το πρώτο ταξίδι του στις Συρακούσες και ήταν ο επικεφαλής της μέχρι τα γεράματά του που αποσύρθηκε στην οικία του και έγραψε τους Νόμους. Όσο έλειπε στα ταξίδια του στις Συρακούσες, τον αντικατέστησαν ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, ο Αριστοτέλης και ο Εύδοξος.

Η στήλη της Ροζέτας

 Η «Στήλη της Ροζέτας» είναι μια πέτρινη πλάκα από γρανοδιορίτη, που προέρχεται από τον ναό του Πτολεμαίου Ε΄ του Επιφανούς. Χρονολογείται στο 196 π.Χ.
Το όνομά της προέρχεται από την πόλη Rachid (στα γαλλικά: Rosette) της Κάτω Αιγύπτου, στο βορειοδυτικό τμήμα του Δέλτα του Νείλου. Φέρει εγχάρακτη επιγραφή, ένα ψήφισμα του συμβουλίου των ιερέων για τον πρώτο χρόνο εορτασμού της στέψης του δεκατριάχρονου Πτολεμαίου Ε΄. Το διάταγμα εμφανίζεται σε τρία συστήματα γραφής: αρχαία αιγυπτιακά ιερογλυφικά, δημοτική (κοπτική) γραφή και αρχαία ελληνικά. Επειδή το κείμενο και στις τρεις γραφές είναι παρόμοιο (με ελάχιστες διαφορές μεταξύ τους), η στήλη της Ροζέτας αποτέλεσε το κλειδί για την κατανόηση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών.

Tοιχογραφία από το Τελ Κάμπρι του Ισραήλ

 

Η συγκεκριμένη αποκατεστημένη τοιχογραφία από το Τελ Κάμπρι αποτελεί απόδειξη την εργασίας τεχνιτών από το Αιγαίο στην Παλαιστίνη ήδη από τη Μέση Εποχή του Χαλκού. Η τοιχογραφία βρέθηκε στην αρχαία χανανιτική θέση Τελ Κάμπρι του σημερινού Ισραήλ. Εκεί βρέθηκαν 100 τοιχογραφικά θραύσματα και τέσσερα παραδείγματα αιγαιακών τοιχογραφιών, ένα από τα οποία, μικρογραφικό, παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνο της Δυτικής Οικίας της Θήρας. Σύμφωνα με τους μελετητές, είναι σαφώς παλαιότερα από εκείνα της αιγυπτιακής Τελ ελ Ντάμπα και της συριακής Κάτνα. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στους επιστήμονες να εικάζουν ότι τα τοιχογραφήματα είναι έργο Αιγαίων ή εκπαιδευμένων στο Αιγαίο τεχνιτών που έφταναν στην Παλαιστίνη μέσω Κυπρίων μεσαζόντων. 

 Την εργασία τεχνιτών από το Αιγαίο στην Παλαιστίνη ήδη από τη Μέση Εποχή του Χαλκού συστήνει η μελέτη 100 τοιχογραφικών θραυσμάτων που βρέθηκαν στην αρχαία χανανιτική θέση Τελ Κάμπρι του σημερινού Ισραήλ. Πρόκειται για ευρήματα του 2008 και του 2009, τα οποία , σύμφωνα με τους ερευνητές Eric Cline, Assaf Yasur-Landau και Nurith Goshen προέρχονταν από το κονιαμένο πάτωμα και τους τοίχους ανακτορικού κτιρίου. Τα δείγματα αιγαιακής τέχνης στη θέση, όπως και στην ευρύτερη περιοχή δεν είναι σπάνια. Στο ίδιο το Τελ Κάμπρι έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα τέσσερα παραδείγματα αιγαιακών τοιχογραφιών, ένα από τα οποία – μικρογραφικό, που βρέθηκε από τους Kempinski και Νiemeier – παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνο της Δυτικής Οικίας της Θήρας. Τα νέα ευρήματα όμως, εκτός από τη συνάφειά τους με αιγαιακά παραδείγματα, χρονολογούνται και σε μια περίοδο πρώιμη, όντας σχεδόν σύγχρονα με τα αντίστοιχα της θέσης Αλαλάκ (κοντά στα σύνορα της Τουρκίας με τη Συρία) και σαφώς παλαιότερα από εκείνα της αιγυπτιακής Τελ ελ Ντάμπα και της συριακής Κάτνα. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στους επιστήμονες να εικάζουν ότι τα τοιχογραφήματα είναι έργο Αιγαίων ή εκπαιδευμένων στο Αιγαίο τεχνιτών που έφταναν στην Παλαιστίνη μέσω Κυπρίων μεσαζόντων.

Αναλυτική παρουσίαση των ευρημάτων πραγματοποιείται σε άρθρο του περιοδικού American Journal of Archaeology το οποίο είναι διαθέσιμο μέσω διαδικτύου.

Πηγή: American Journal of Archaeology, 12/12/25

«Τα Κάλαντα» στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη»

 

Έκθεση με τίτλο «Τα Κάλαντα» παρουσιάζει ο Δήμος Αθηναίων από τις 7 Δεκεμβρίου 2025 έως τις 10 Ιανουαρίου 2026 στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη». Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με την ομάδα «Αφηγηματικά Κεντήματα» και το Κέντρο Πηλού του Δήμου Αθηναίων.

Δήμος Αθηναίων Δωρεάν Ξεναγήσεις

 

*Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις είναι δωρεάν με δελτία εισόδου. Διάθεση δελτίων εισόδου στο https://www.more.com/gr-el/tickets/walk/dimos-athinaion/

*Το εισιτήριο εισόδου στα Μουσεία και τους Αρχαιολογικούς Χώρους επιβαρύνει τους συμμετέχοντες της ξενάγησης.

 

Αναλυτικά το πρόγραμμα των ξεναγήσεων που θα πραγματοποιηθούν τον Δεκέμβριο:

 

Οι τοιχογραφίες του ακρωτηρίου της Θήρας

 Από το δωμάτιο 3 του πρώτου ορόφου της Ξεστής 3 του Ακρωτηρίου της Θήρας, οι Κροκοσυλλέκτριες είναι τμήμα μιας ενιαίας σύνθεσης που κατέληγε θεματικά σε προσφορά κρόνου στη θεά (Πότνια Θηρών). Τα χρώματα είναι ζωντανά και χρονολογείται στα τέλη της Μεσοκυκλαδικής περιόδου, περίπου το 1650 π.Χ. Παρουσιάζει δύο γυναικείες φιγούρες, μία ενήλικη και μία έφηβη, να μαζεύουν κρόκους σε βραχώδες τοπίο. Και οι δύο είναι γιορτινά ντυμένες με πτυχωτή φούστα και περικόρμιο που αφήνει ακάλυπτο το στήθος, ενώ φορούν κοσμήματα, περιδέραια, ψέλια, χρυσά ενώτια. Η ηλικιακή διαφορά τους σηματοδοτείται από τη λεπτομέρεια του γαλάζιου, μερικώς ξυρισμένου κεφαλιού της νεαρής κοπέλας σε αντίθεση με την πλούσια κόμη της ενήλικης, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο η έφηβη μαζεύει κρόκο χρησιμοποιώντας τα δύο της χέρια, αντίθετα από την ενήλικη που μοιάζει να έχει αυτοπεποίθηση ενώ στρέφει το κεφάλι της προς τη νεαρή για να ελέγξει τις κινήσεις της. Η σκηνή απεικονίζει πιθανότατα τελετουργικό μύησης κοριτσιών στην ενήλικη ζωή,γεγονός που είναι συνδεδεμένο με τη φύση και τη μητρότητα.

Η σύνθεση του ελληνικού δωδεκαθέου

 Στη διάρκεια των Σκοτεινών Χρόνων και της Γεωμετρικής περιόδου διαμορφώθηκε η σύνθεση του ελληνικού δωδεκάθεου. Απαρτιζόταν από ατομικούς προσωποποιημένους θεούς και πιθανόν να οφείλει την προέλευσή του σε μία μικρασιατική παράδοση δώδεκα θεών, γνωστή από την Ξάνθο της Λυκίας και τη Γιαζιλίκαγια. Ο αριθμός παραμένει σταθερός, αλλά τα ονόματα διαφέρουν στις αναφορές των διαφόρων πηγών. Η συχνότερη μεταβολή που παρατηρείται είναι η αντικατάσταση της Εστίας από το Διόνυσο. Η γεωμετρική τέχνη, ωστόσο, δεν επιτρέπει την αδιαμφισβήτητη ταύτιση των εικονιζόμενων μορφών με κάποιους θεούς, εξαιτίας της αφαιρετικής και σχηματικής προσέγγισής τους. Από τις πολλές μεταγενέστερες απεικονίσεις εκείνη που οριστικοποίησε τη σύνθεση του δωδεκάθεου είναι η ζωφόρος του Παρθενώνα. 

Οι σχέσεις Αιγαίου και Αιγύπτου την εποχή του χαλκού

 

H θαλάσσια επικοινωνία στην ανατολική Mεσόγειο είχε εδραιωθεί ήδη από την αρχή της εποχής του Xαλκού. H θάλασσα εξασφάλιζε τους απαραίτητους δρόμους για το εμπόριο των προϊόντων, την ανταλλαγή αγαθών, τις διπλωματικές σχέσεις και τις συχνές επαφές μεταξύ των μεγάλων πολιτισμών της περιοχής. Tο ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Kρήτης για την ανεύρεση πολύτιμων πρώτων υλών οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου εμπορικών οδών και σταθμών. Tα θαλάσσια ταξίδια ήταν πάντως ριψοκίνδυνα, λόγω των ισχυρών ρευμάτων και ανέμων, με αποτέλεσμα πολλά πλοία να ναυαγούν χωρίς να φτάσουν ποτέ στον τελικό προορισμό τους. 

Τα «Μινωικά χταπόδια» του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

 

Το Αθέατο Μουσείο είναι η επιτυχημένη δράση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (ΕΑΜ) που προβάλλει επιλεγμένες αρχαιότητες από τον κόσμο των αποθηκών. Μετά από δεκάδες θαυμάσια αντικείμενα που παρουσιάστηκαν έως τώρα, το Αθέατο Μουσείο υποδέχεται τα «Μινωικά χταπόδια».

Ο τάφος του Φιλίππου Β΄

 

Σχέδιο του μακεδονικού τάφου Β, γνωστού ως «τάφου του Φιλίππου», της Μεγάλης Τούμπας της Βεργίνας. Οι τάφοι της Μεγάλης Τούμπας είναι ευρύχωρα υπόγεια κτίσματα με ορθογώνια κάτοψη και δύο εσωτερικούς χώρους, προθάλαμο και θάλαμο, στεγασμένα με ημικυλινδρική καμάρα από πελεκητές πέτρες. Έχουν μνημειακή πρόσοψη όμοια με πρόσοψη ναού, με θριγκό και επίστεψη ψηλή ζωφόρο ή αέτωμα, αλλά με ημικίονες στη θέση των κιόνων. Καλύπτονταν πάντοτε από τύμβο και δεν ήταν επομένως ορατοί παρά μόνο πριν από την ταφή. Τέτοιοι μνημειακοί τάφοι κατασκευάζονταν αποκλειστικά για τους υψηλότερους αξιωματούχους του μακεδονικού βασιλείου και τις οικογένειές τους. Οι μνημειακοί τάφοι της Μεγάλης Τούμπας της Βεργίνας ανακαλύφθηκαν το 1977 από τον Μανόλη Ανδρόνικο και χρονολογούνται όλοι στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. Το γεγονός ότι παρέμειναν θαμμένοι κάτω από τη γη συνετέλεσε ώστε να διατηρηθεί, συχνά σε σχετικά καλή κατάσταση, ο ζωγραφικός τους διάκοσμος και να μας επιτρέπουν να γνωρίσουμε από κοντά αξιόλογα δείγματα της μεγάλης ζωγραφικής του δεύτερου μισού του 4ου αι. π.Χ. 

 

Τοιχογραφία κυνηγιού από την πρόσοψη του μακεδονικού τάφου Β («τάφου του Φιλίππου») της Μεγάλης Τούμπας της Βεργίνας. Επάνω από τη δωρική ζωφόρο με τις τριγλύφους και τις μετόπες, υπάρχει μια φαρδιά ενιαία ζωφόρος και φέρει τοιχογραφία με πολυπρόσωπη σκηνή κυνηγιού, στην οποία δέκα συνολικά κυνηγοί, τρεις έφιπποι και επτά πεζοί, επικουρούμενοι από εννέα σκύλους, κυνηγούν θηράματα (δύο ελάφια, έναν κάπρο, ένα λιοντάρι και τέλος ένα δυσδιάκριτο ζώο στην κάτω δεξιά γωνία) σε ένα ορεινό τοπίο. Ο ώριμος ιππέας ταυτίζεται με τον νεκρό. Ο νεαρός ιππέας στο κέντρο της εικόνας, που δεν επιτίθεται σε θήραμα, αλλά μοιάζει να σπεύδει προς τους κυνηγούς του λιονταριού για να τους συνδράμει, θα μπορούσε να είναι γιος ή συγγενής του νεκρού. Το στεφάνι δάφνης που φοράει ο νέος άνδρας δείχνει ότι είναι σημαντική μορφή. Η παρουσία στο αριστερό τμήμα ενός ψηλού ορθογώνιου πεσσού με τρία μικρά αγάλματα στην κορυφή του, καθώς και οι ταινίες και ένας αναθηματικός πίνακας που στολίζουν το μεγάλο δέντρο στα αριστερά του πεσσού, φανερώνουν ότι ο χώρος είναι ιερός. Είτε πρόκειται για μια «ιστορική σκηνή» είτε για μια φανταστική σύνθεση με συμβολικό περιεχόμενο, η εικόνα του κυνηγιού μάς μεταφέρει στο περιβάλλον της βασιλικής οικογένειας της Μακεδονίας πριν από το τέλος του 4ου αι. π.Χ. Αν τοποθετήσουμε την κατασκευή του τάφου στη δεκαετία 340-330 π.Χ., τότε πρέπει να δεχτούμε ότι ο γενειοφόρος ιππέας είναι ο Φίλιππος Β΄ (που πέθανε το 336 π.Χ.) και ο αγένειος στεφανωμένος ιππέας πιθανότατα ο γιος του, ο Μέγας Αλέξανδρος· αν πάλι χρονολογήσουμε τον τάφο και την τοιχογραφία στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα, τότε ο νεκρός θα μπορούσε να είναι ο ετεροθαλής αδελφός του Αλεξάνδρου Φίλιππος Γ΄ ο Αρριδαίος (που πέθανε το 316 π.Χ.).

 

Το χρυσό στεφάνι βελανιδιάς βρέθηκε μέσα στη λάρνακα μαζί με τα καμένα οστά του Φιλίππου και επειδή, όπως φαίνεται, ο νεκρός το φορούσε, όταν το σώμα του παραδόθηκε στις φλόγες της ταφικής πυράς, έχει κακοπάθει αρκετά, ιδίως στο κεντρικό του τμήμα. Το εξαιρετικά εντυπωσιακό και πολυσύνθετο αυτό χρυσό αντικείμενο που μιμείται με ιδιαίτερα πειστικό τρόπο στεφάνι φτιαγμένο από κλαδιά βελανιδιάς, του ιερού δένδρου του Διός, είναι μια ιδιαίτερα πολυδαίδαλη κατασκευή, ένα πραγματικό επίτευγμα της τέχνης ενός σπουδαίου χρυσοχόου, που δεν μας σώθηκε το όνομά του.Το στεφάνι του Φιλίππου που έχει σήμερα 313 φύλλα και 68 βελανίδια, με σωζόμενο βάρος 717 γραμμάρια και αρχικό οπωσδήποτε μεγαλύτερο, είναι όχι μόνο το βαρύτερο χρυσό στεφάνι που μας σώθηκε, αλλά και ένα από τα πιο βαρύτιμα που κατασκευάστηκαν ποτέ.Το χρυσό στεφάνι που αφιερώθηκε στον νεκρό, να το φορά ο ήρωας-βασιλιάς στα αιώνια συμπόσια των Μακάρων στα Ηλύσια πεδία, ανακαλεί τις λαμπρές και μοιραίες τελετές των Αιγών το καλοκαίρι του 336 π.Χ. όταν, όπως μαρτυρεί ο Διόδωρος: «στεφάνωσαν τον Φίλιππο με χρυσούς στεφάνους, όχι μόνον οι επιφανείς άνδρες, αλλά και οι περισσότερες από τις σημαντικές πόλεις, ανάμεσα τους και η πόλη των Αθηναίων».

 

Βιβλιογραφία-Δικτυογραφία:

• Βουτυράς, Μ. & Α. Γουλάκη-Βουτυρά. 2011. Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Σελ. 246,251.  εικ. 255, 259, 260.
• Ανδρόνικος, Μ. 1984. Βεργίνα- Οι βασιλικοί τάφοι. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

Γυφυροποιϊα και ρυμοτομία των Μυκηναίων

 

Η Γέφυρα του Αρκαδικού, γνωστή και ως Γέφυρα της Καζάρμας (σημερινή τουριστική σήμανση/πινακίδα: Μυκηναϊκή Γέφυρα Α΄) είναι μυκηναϊκή γέφυρα, που βρίσκεται στο χωριό Αρκαδικό Αργολίδας. Θεωρείται η αρχαιότερη διατηρημένη γέφυρα της Ευρώπης και πιθανότατα του κόσμου, καθώς και η αρχαιότερη μονότοξη γέφυρα που παραμένει μέχρι σήμερα σε χρήση. Η γέφυρα χτίστηκε την Εποχή του χαλκού, μάλλον τον 13ο αιώνα π.Χ. και ήταν μέρος του οδικού δικτύου που είχαν κατασκευάσει οι Μυκηναίοι στην περιοχή της Αργολίδας, για τη διασύνδεση της Επιδαύρου με τις Μυκήνες και την Τίρυνθα. 

Η μυκηναϊκή ελεφαντουργία

 

Η μυκηναϊκή ελεφαντουργία έχει τις ρίζες της στη Μινωική Κρήτη. Τα πρώτα ελεφάντινα αντικείμενα που έφτασαν στη Μυκηναϊκή Ελλάδα είναι κρητικής προέλευσης και τα πρώτα δείγματα της μυκηναϊκής ελεφαντουργίας είναι φανερά επηρεασμένα από τις τεχνικές και την εικονογραφία της μινωικής τέχνης. Η πρώτη όμως ουσιαστική κίνηση για τη μεταφορά της κατεργασίας του ελεφαντόδοντου στην ηπειρωτική Ελλάδα ήταν η κατάκτηση της Kρήτης από τους Mυκηναίους γύρω στο 1450 π.Χ. Η ελεφαντουργία ήταν μια τέχνη πλήρως εξαρτημένη από τα ανάκτορα. Οι ηγεμόνες φρόντιζαν για την προμήθεια του ελεφαντόδοντου και το παρέδιδαν κατόπιν στους τεχνίτες, οι οποίοι εργάζονταν μέσα στα ανακτορικά κέντρα. Το γεγονός αυτό τεκμηριώνεται μέσα από αρχαιολογικές αλλά και από φιλολογικές μαρτυρίες: σε χώρους των ανακτόρων βρίσκονται κομμάτια ελεφαντόδοντο ως ανεπεξέργαστη πρώτη ύλη, ενώ στις καταγραφές των πινακίδων οι τεχνίτες του ελεφαντόδοντου χαρακτηρίζονται ανακτορικοί (wanakatero). 

Το κάστρο Χλεμούτσι

Ο αρχαιολογικός χώρος κάστρου Χλεμούτσι βρίσκεται στο χωριό Κάστρο του Δήμου Ανδραβίδας–Κυλλήνης της Περιφερειακής Ενότητας Ηλείας, στο δυτικότερο ακρωτήριο της Πελοποννήσου, μεταξύ Κυλλήνης και Λουτρών Κυλλήνης. Το Χλεμούτσι είναι χτισμένο στο ψηλότερο σημείο της περιοχής, στην κορυφή του λόφου Χελωνάτα. Από τη στρατηγική και περίοπτη θέση του δεσπόζει σε όλη την πεδιάδα της Ηλείας, εποπτεύοντας παράλληλα τη νότια Αχαΐα, το Ιόνιο πέλαγος και τις ακτές της Αιτωλοακαρνανίας. 

Τα άλογα του "Αγίου Μάρκου της Βενετίας"

 

Τα τέσσερα περίφημα άλογα του Αγίου Μάρκου της Βενετίας. Τα άλογα αυτά, από επιχρυσωμένο μπρούντζο, ανήκαν σε κάποιο τέθριππο της αρχαιότητας και μεταφέρθηκαν ως λάφυρα στις αρχές του 13ου αι. από την Κωνσταντινούπολη στη Βενετία. Η λάμψη τους δεν άφησε αδιάφορους καλλιτέχνες όπως ο Τζιότο και ο Νικόλα Πιζάνο. 

Ο κρατήρας του άρχοντα απο το Λευκαντί

 

Το Αθέατο Μουσείο είναι η επιτυχημένη δράση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου που προβάλλει επιλεγμένες αρχαιότητες από τον κόσμο των αποθηκών.

Διευκρινίσεις για τη χρονολόγηση του κρανίου του «Ανθρώπου των Πετραλώνων»

 

Διευκρινίσεις για τη χρονολόγηση του κρανίου του «Ανθρώπου των Πετραλώνων» δίνει η Επιτροπή του Μουσείου Γεωλογίας-Παλαιοντολογίας-Παλαιοανθρωπολογίας (Γε-Πα-Παλ) του ΑΠΘ, όπου και φυλάσσεται το κρανίο, με αφορμή δημοσιεύματα και αναδημοσιεύματα στον ηλεκτρονικό τύπο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Βυζαντινή Λογοτεχνία

Από τα τρία γένη του ρητορικού λόγου της Αρχαιότητας, το συμβουλευτικό, το δικανικό και το επιδεικτικό, το Bυζάντιο καλλιέργησε, ως επί το πλείστον, το τελευταίο, το οποίο με ελάχιστες εξαιρέσεις επηρέασε όλα τα είδη του λογοτεχνικού λόγου, πεζού και ποιητικού, σε λόγια και σε δημώδη γλώσσα. Η μελέτη της ρητορικής αποτελούσε μέρος της εκπαίδευσης όλων των μαθητών που γνώριζαν γραφή, ανάγνωση και γραμματική, το πρώτο δηλαδή στάδιο γνώσεων.

Ομοίωμα του πλοίου της Θήρας του 17ου αιώνα π.Χ.

 Ομοίωμα του πλοίου της Θήρας του 17ου αιώνα π.Χ. Κατασκευή: Γεώργιος Ράλλης. Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος.
Το σημαντικότερο μνημείο για την ιστορία της ναυπηγικής του προϊστορικού Αιγαίου προέρχεται από το γνωστό νησί των Κυκλάδων τη Θήρα.
Όταν γύρω στα 1550 π.Χ. έγινε η μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου, κάτω από την ηφαιστειακή του στάχτη θάφτηκαν και έτσι διατηρήθηκαν σε πολύ καλή κατάσταση τα κτίρια του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου.
Συγκεκριμένα στη Δυτική Οικία ανακαλύφθηκε η περίφημη μικρογραφική τοιχογραφία που απεικονίζει πομπή στόλου.

Η Μυκηναϊκη Γλώσσα και Γραφή

 

Η ανακάλυψη των ενεπίγραφων πινακίδων στις ανασκαφές της Κνωσού πιστοποίησε την οργανωμένη χρήση ενός εξελιγμένου είδους γραφής που θεωρήθηκε αρχικά ότι εξέφραζε, όπως και οι προηγούμενες, μια προελληνική διάλεκτο. Η αποκρυπτογράφηση της μυκηναϊκής Γραμμικής Β γραφής το 1953 από τους M. Ventris και J. Chadwick αποκάλυψε προς μεγάλη έκπληξη των ελληνιστών της εποχής ότι τα συλλαβογράμματα της Γραμμικής Β σχημάτιζαν λέξεις της ελληνικής γλώσσας.

Η τυφλωση του Πολύφημου

 

Ένα από τα τέσσερα συμπλέγματα αγαλμάτων, σχετικά με την άλωση της Τροίας και τις περιπέτειες του Οδυσσέα, που ανακαλύφθηκαν τυχαία το 1957 στην Ιταλία, στη μικρή παραλιακή πόλη Sperlonga. Το εντυπωσιακό σύνολο μαρμάρινων γλυπτών υπογράφουν οι ίδιοι γλύπτες που κατασκεύασαν και τον Λαοκόοντα: Αγήσανδρος, Πολύδωρος και Αθανόδωρος. Τα γλυπτά ήταν στημένα σε μια μεγάλη και πλούσια διακοσμημένη σπηλιά που ανήκε σε μια πολυτελή έπαυλη, χτισμένη στο δεύτερο μισό του 1ου αι. π.Χ. Η συγκεκριμένη γλυπτή σύνθεση έδειχνε την τύφλωση του Πολύφημου από τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του. Ο Κύκλωπας Πολύφημος είναι ξαπλωμένος στον βράχο, μεθυσμένος από το κρασί που του έδωσε να πιει ο Οδυσσέας, ο οποίος στέκεται δίπλα του με μια κύλικα στο χέρι. Δύο σύντροφοι του Οδυσσέα ετοιμάζονται να βυθίσουν τον πάσσαλο με την πυρωμένη μύτη στο μοναδικό μάτι του Πολύφημου, ενώ ένας τρίτος σύντροφος κρατάει τον ασκό με το κρασί.

Βιβλιογραφία-Δικτυογραφία:

• Βουτυράς, Μ. & Α. Γουλάκη-Βουτυρά. 2011. Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Σελ. 320, εικ. 338.

Τα Μαντεία και οι Μάντεις στην Αρχαία Ελλάδα

 

Η ελληνική λέξη θεός συνδέεται στενά με την τέχνη της μαντικής: ένα ερμηνευμένο σημείο είναι θέσφατον, η τέχνη του μάντη ονομάζεται θειάζειν ή ἐνθεάζειν, ο προλέγων τα μέλλοντα, ο οιωνιστής, θεοπρόπος, θεοπροπία είναι η προφητεία, η μαντεία, θεοπροπέω σημαίνει προφητεύω, θεωρός λέγεται αυτός που πάει να ζητήσει χρησμό από μαντείο, ο Κάλχας είναι γιος του Θέστορος, ο μάντης που έβλεπε οπτασίες στην Οδύσσεια ονομάζεται Θεοκλύμενος και οι Θεσπρωτοί φύλασσαν το νεκρομαντείο στην Ήπειρο.

Η Αθηνά του Βαρβακείου

 Μαρμάρινο αντίγραφο του χρυσελεφάντινου αγάλματος της Αθηνάς, που χρονολογείται στον 3ο αι. μ.Χ. Αποτελεί το πληρέστερα σωζόμενο από τα μαρμάρινα αντίγραφα της Αθηνάς Παρθένου. Βρέθηκε στην Αθήνα κατά την εκσκαφή των θεμελίων του Βαρβακείου μεγάρου και ονομάζεται γι' αυτό Αθηνά του Βαρβακείου. Παρά το μικρό της μέγεθος, μας δίνει μια συνολική εικόνα του αγάλματος του Φειδία, ενώ άλλα αντίγραφα μας βοηθούν να αποκαταστήσουμε τον πλούσιο διάκοσμό του.

Τελετές Μύησης και καθαρμού

 

Η λέξη καθαρμός εμφανίζεται για πρώτη φορά ως τίτλος συγγράμματος του Εμπεδοκλή, και μάλιστα στον πληθυντικό αριθμό. Το διδακτικό αυτό ποίημα, κεντρικό θέμα του οποίου είναι η ανθρώπινη ψυχή, συνάπτεται με την πυθαγορική διδασκαλία σχετικά με τη μετενσάρκωση της ψυχής σε συνεχώς νέες μορφές (117), με τη σύνδεση ενοχής και τιμωρίας (115), με τις μακρές περιόδους κάθαρσης και εξαγνισμού και με τις βαθμίδες εξέλιξης προς κάτι ανώτερο (146 κ.ε.).  Οπωσδήποτε ο καθαρμός προϋποθέτει ένα μίασμα που, όπως έδειξε ο Parker, μπορεί να αποτελεί μεταφυσική έκφραση της κοινωνικής ρήξης, που προκαλεί, λ.χ., η διάπραξη ενός φόνου, και ιδιαίτερα της ρήξης μεταξύ δύο γενών.

Οι Κούροι των Δελφών

Κλέοβις και Βίτων ή Διόσκουροι

Τα δυο μνημειακά αρχαϊκά αγάλματα βρέθηκαν κατά την διάρκεια των αρχαιολογικών ερευνών κατά το 1893-94 κοντά στο Θησαυρό των Αθηναίων. Οι δύο νέοι, που πιθανόν στέκονταν δίπλα δίπλα, αποδίδονται γυμνοί στον τύπο του κούρου και παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα.

 

Ηρωολατρεία

 

Κάθε τόπος  διαμόρφωνε τη δική του μυθική γενεαλογία. Στην κορυφή του γενεαλογικού δέντρου -ή πολύ κοντά στην κορυφή- βρίσκεται κάποιος θεός, συνήθως ο Δίας, ο οποίος εμπλέκεται σε μια ιστορία έρωτα με θνητή γυναίκα, με οδυνηρές συνέπειες για την ίδια, είτε γιατί ο πατέρας της δεν πιστεύει ότι υπαίτιος της εγκυμοσύνης είναι ένας θεός, είτε γιατί φοβάται ότι ο εγγονός θα του πάρει την εξουσία ή θα τον σκοτώσει. Από την ένωση αυτή συνήθως προκύπτει ένας γιος, ο οποίος πολλές φορές φυγαδεύεται από τη μητέρα, προκειμένου να σώσει το παιδί, ή φεύγει και η ίδια μαζί του ή τη διώχνει ο πατέρας της. Το παιδί μεγαλώνει μακριά, συνήθως στην ύπαιθρο και συνήθως από άνθρωπο που ανήκει στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. 

Τα καταραμένα γένη της Τραγωδίας. Ατρείδες

 

οὐκ ἔστιν οὐδεὶς οἶκος ἀθλιώτερος

τῶν Τανταλείων οὐδ' ἔφυ ποτ' ἐκγόνων.

(Ευρ., Ηλ. 1175-1176)

 

Ατρείδες αποκαλούνταν οι γιοι του Ατρέα Αγαμέμνων και Μενέλαος, οι οποίοι παντρεύτηκαν δύο αδελφές, την Κλυταιμνήστρα και την Ελένη αντίστοιχα. Ανάλογα με το πόσο βαθιά ήθελε να πάει κανείς στο γενεαλογικό δέντρο, ονομάζονταν επίσης Πελοπίδες, Τανταλίδες ή και Πλεισθενίδες.

Τα καταραμένα γένη της Τραγωδίας - Γενιά του Λάιου

 

Και στην περίπτωση του Λάιου, όπως και του πατέρα του Λάβδακου, συνενώνονται οι δύο μυθολογικές ρίζες της πόλης των Θηβών, των Σπαρτών, γηγενών πλασμάτων της θηβαϊκής γης, και του Κάδμου από τη Φοινίκη. Επιπλέον, οι περιπέτειες της ζωής του τον φέρνουν στην Πελοπόννησο, σε ηλικία μόλις ενός έτους σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (3.40), και μετά ξανά στη Θήβα. Αυτή η σχέση με την Πελοπόννησο θα διατηρηθεί και στις δύο επόμενες γενιές με τον γιο του Οιδίποδα (που θα επιβιώσει στην Κόρινθο) και με τον εγγονό του Πολυνείκη (ο οποίος θα ξεκινήσει την εκστρατεία εναντίον της πατρίδας του από το Άργος και έχοντας συμμάχους Αργείους).

 

Αντισθένης ο ιδρυτής των Κυνικών

 Φιλόσοφος που ανήκει στους «ελάσσονες (= μικρούς) Σωκρατικούς» (δηλαδή μαθητές του Σωκράτη που δεν είχαν τόσο μεγάλη επιρροή). Αρχικά βρέθηκε κοντά στους Σοφιστές, αλλά γρήγορα ακολούθησε τον Σωκράτη. Αποδεχόταν την άποψη του φιλόσοφου ότι η αρετή είναι γνώση και επέλεξε έναν ασκητικό τρόπο ζωής. Θεωρείται πρόδρομος της φιλοσοφίας των Κυνικών.

Νωπογραφία

 

Τοιχογραφία ζευγαριού από την οικία του Τερέντιου Νέου στην Πομπηία, 1ος αι. μ.Χ.
Επί μακρόν θεωρούνταν λανθασμένα πορτρέτο του Πάκιου Πρόκουλου και της συζύγου του, ενώ στην πραγματικότηα πρόκειται για το πορτρέτο του αρτοποιού Τερέντιου Νέου και της συζύγου του. Το ζευγάρι, που ανήλθε από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, απεικονίζονται ως λόγιοι κρατώντας στα χέρια πάπυρο και κερωμένη πλάκα (με τα λογιστικά του αρτοποιείου και του νοικοκυριού).

Η Θεματική της αρχαίας κωμωδίας

 1. Τα θέματα της Αρχαίας ή Παλαιάς Κωμωδίας είναι, όπως θα το περιμέναμε, εξαιρετικά ποικίλα: καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα των ανθρώπινων -ατομικών, οικογενειακών, κοινωνικών, πολιτικών, πνευματικών- φαινομένων, επεκτείνονται και στο πεδίο των μυθολογικών διηγήσεων για θεούς και ήρωες. Η αφάνταστη θεματική ποικιλία φανερώνεται ήδη στα έργα των παλαιότερων και σύγχρονων του Αριστοφάνη κωμωδιογράφων, που δε μας είναι γνωστά παρά μόνο από τους τίτλους και τα λιγοστά αποσπάσματα που έτυχε να σωθούν. Ενδεικτικά αναφέρουμε τις κωμωδίες Αθηνάς γοναί του Ερμίππου, Αδελφαί μοιχευόμεναι του Αλκαίου, Αστράτευτοι ή ανδρόγυνοι του Εύπολη, Γείτονες του Κράτη, Δήμοι του Εύπολη, Πλύντριαι ή Ναυσικά του Φιλύλλιου, Γραμματική θεωρία του Καλλία, Σερίφιοι του Κρατίνου, Ποάστριαι (Σταχομαζώχτρες) του Κράτη.

Αναθηματικό ανάγλυφο απο το ιερό του Πανός

Αναθηματικό ανάγλυφο στον Ερμή, τον Πάνα και τις Νύμφες από την Πεντέλη. Σε μια σπηλιά που ήταν ιερό του Πανός, των Νυμφών και του Ερμή στη νότια πλαγιά της Πεντέλης βρέθηκαν δύο πολύ καλής ποιότητας αναθηματικά ανάγλυφα, που εικονίζουν τις θεότητες μαζί με τους προσκυνητές που τα αφιέρωσαν. Το πρώτο, το συγκεκριμένο, χρονολογείται γύρω στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και είναι ανάθημα τριών ανδρών, του Τηλεφάνη, του Νικηράτου και του Δημοφίλου, που εικονίζονται προσευχόμενοι, με υψωμένο το δεξί χέρι, στη δεξιά πλευρά. Απέναντι στους αναθέτες βλέπουμε τους θεούς: πρώτα τον ορεσίβιο Πάνα, που εικονίζεται ως κυνηγός με έναν λαγό κρεμασμένο στον ώμο του και τη σύριγγα στο δεξί χέρι· έπειτα τον Ερμή, που φοράει, όπως συνήθως, χλαμύδα· τέλος, τις τρεις Νύμφες, τη μια δίπλα στην άλλη. 

Η αρχαία Τροιζήνα

 

Η Αρχαία Τροιζήνα ήταν μια πόλη που άκμασε κατά μεγάλες χρονικές περιόδους, ενώ σε άλλες περιόδους έπαιξε δευτερεύοντα ρόλο, επισκιασμένη από μεγαλύτερα κέντρα. Είναι βέβαιο εξάλλου ότι διέθετε μια οικονομικά εύρωστη τάξη, η οποία επιδείκνυε τον πλούτο της και συμμετείχε σε πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες. Τις ανάγκες μάλιστα αυτής της τάξης εξυπηρετούσε η δημιουργία τοπικού κέντρου παραγωγής χάλκινων αγγείων, τα οποία ήταν δημοφιλή ως κτερίσματα για δύο τουλάχιστον αιώνες.

Ο αποχωρισμός Ορφέα και Ευριδίκης (ανάγλυφο)

Τρίμορφο ανάγλυφο που αποτελεί μέρος ενός συνόλου τεσσάρων τρίμορφων ανάγλυφων με μυθολογικά θέματα, τα οποία ακολουθούν την τεχνοτροπία του Παρθενώνα και μας είναι γνωστά από αντίγραφα της ρωμαϊκής εποχής. Αποτελούσαν ένα ενιαίο σύνολο και πιθανότατα κοσμούσαν ένα σημαντικό αθηναϊκό επιτύμβιο μνημείο των χρόνων 430-420 π.Χ., όπως φανερώνουν οι ίδιες διαστάσεις τους και οι ομοιότητες στη σύνθεση και την τεχνοτροπία. 

Ησίοδος ο Ασκραίος

 

O Aσκραίος ποιητής Hσίοδος φαίνεται, και είναι, από πολλές απόψεις παράξενος και εξ αυτού απροσδόκητος: συνάμα αρχαϊκός και νεωτερικός· συντηρητικός και ριζοσπαστικός. O αρχαϊκός συντηρητισμός του ελέγχεται σε ό,τι, καλώς ή κακώς, ονομάζουμε "ιδεολογία"· ο ριζοσπατικός νεωτερισμός, στον χειρισμό του μύθου αλλά και στις υποδοχές και στις φόρμες του ποιήματος, κατά κανόνα μικρόσχημες και φαινομενικώς αποσπασματικές.

Η αρχαία Ήλιδα

 Ο εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος της πόλης της Ήλιδας αποτελείται από την αρχαία αγορά και το θέατρο, τον οικιστικό τομέα, τα νεκροταφεία, την ακρόπολη και τα μη ανασκαμμένα ακόμη γυμνάσια. Τριγύρω της, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη απόσταση αναπτύσσονταν διάφοροι οικισμοί, κώμες ή προάστια με ξεχωριστά νεκροταφεία. Λίγα σχετικά τμήματα έχουν ανασκαφτεί, τα οποία, ωστόσο είναι αρκετά ώστε να δοθεί μια ιδέα της αρχαίας πόλης. 

Άμασης και Εξηκίας

 

Στο τρίτο τέταρτο του 6ου αιώνα π.Χ. τοποθετείται η δράση των δύο σημαντικότερων αγγειογράφων του αττικού μελανόμορφου ρυθμού, του «ζωγράφου του Άμαση» και του Εξηκία. Το όνομα του πρώτου μάς είναι άγνωστο, καθώς δεν έχει υπογράψει κανένα από τα σωζόμενα έργα του, και γι᾽ αυτό τον αποκαλούμε «ζωγράφο του Άμαση» από τον κεραμέα του οποίου διακοσμούσε τα αγγεία. 

Έλληνας, φιλόσοφος και χριστιανός; Είναι δυνατή και τι χρειάζεται μια χριστιανική φιλοσοφία;

 

Στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, γύρω στο 249 μ.Χ., ο δεκαοκτάχρονος Πορφύριος, προτού γίνει μαθητής του Πλωτίνου, συνάντησε τον ηλικιωμένο Ωριγένη, λίγο πριν από τον μεγάλο διωγμό του Δέκιου. Λίγο μετά τον θάνατο του Πλωτίνου ο ώριμος πια Πορφύριος έγραφε για τον Ωριγένη: «Ήταν πολύ φημισμένος και είναι ακόμη, χάρη στα συγγράμματα που άφησε. Ήταν ένας ἕλλην [μη χριστιανός], με παιδεία ελληνική, αλλά εξώκειλε στο βαρβαρικό τόλμημα [τον χριστιανισμό].»

 

Το τάλαντο ως μέσο συναλλαγών

 

Μεταλλικά αντικείμενα χρησιμοποιούνταν ως κτερίσματα στους τάφους. Τα πιο συνηθισμένα ήταν από ορείχαλκο (μπρούντζο), που ήταν κράμα καθαρού χαλκού με κασσίτερο συνήθως. Η αναφορά σε χάλκινα αρχαιολογικά ευρήματα κατά την Εποχή του Χαλκού υπονοεί, στην ουσία, αυτά τα ορειχάλκινα αντικείμενα. Εισαγωγές χαλκού γίνονταν από την Κύπρο, κυρίως, σε μορφή ταλάντων σε σχήμα δοράς (= δέρματος) βοοειδούς, ενώ ο κασσίτερος προέρχονταν από τη Δύση ή την Ανατολή. Συνεπώς, οι ανταλλαγές και τα εμπορικά δίκτυα διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στη μεταλλοτεχνία της εποχής.
Η φαινομενική ομοιότητα του σχήματος των ταλάντων με τη δορά βοδιού είχε ως αποτέλεσμα και την επικράτηση του συγκεκριμένου όρου στη βιβλιογραφία. Σύμφωνα με ορισμένες μελετητές, το ένα τάλαντο είχε την ανταλλακτική αξία ενός βοδιού και αποτελούσε μια πρώτη μορφή νομίσματος σε αυτήν την προνομισματική περίοδο. Η προέλευση των περισσοτέρων έχει ταυτιστεί με την Κύπρο, καθώς φέρουν εγχάρακτα ή εμπίεστα πάνω τους σύμβολα της κυπρομινωικής γραφής.
Θυμίζει τεντωμένη δορά ζώου και κατά μία άποψη αποτελεί ανάμνηση των παλαιότερων συναλλαγών με ζώα. Ωστόσο, το σχήμα διευκολύνει από πρακτική άποψη τη μεταφορά και την αποθήκευση του μετάλλου. Πράγματι, φαίνεται ότι το τάλαντο ήταν ο πιο συνηθισμένος τρόπος μεταφοράς χαλκού, ως πρώτης ύλης, στα λιμάνια όλης της ανατολικής Μεσογείου και, επομένως, το σταθερό μέσο των εμπορικών συναλλαγών.

Βιβλιογραφία-Δικτυογραφία:

• Τουλούμης, Κοσμάς. «Η μυκηναϊκή και γεωμετρική τέχνη. Άλλες τέχνες. Μεταλλοτεχνία». Στον Εγκυκλοπαιδικό Οδηγό (Αρχαϊκή επική ποίηση).

Η σημασία του μύθου στην αρχαία ελληνική τραγωδία

 Ι. Ο μύθος είναι η ψυχή της τραγωδίας, δεδομένου ότι, χωρίς αυτόν, είναι αδιανόητη η ύπαρξη δράματος. Δεν συνιστά μόνο την οργανωμένη πλοκή της τραγωδίας αλλά και το πεδίο εφαρμογής των συνθετικών ικανοτήτων του ποιητή. Χάρη σ' αυτόν συντελούνται, αναγνωρισμοί, συμβαίνουν περιπέτειες, αποκτά η δράση ενότητα και συνοχή. Συνήθως προέρχεται από την ήδη γνωστή στο κοινό παρακαταθήκη μυθικών αφηγήσεων, οπότε ο ποιητής είναι υποχρεωμένος να τηρήσει πιστά τα βασικά μυθολογικά δεδομένα· ενδέχεται όμως ο μύθος, με την έννοια της υπόθεσης, να είναι τελείως επινοημένος, και ο ποιητής εντελώς ελεύθερος να τον διαμορφώσει κατά το δοκούν. Και στις δύο περιπτώσεις, εκείνο που προέχει είναι η πρόκληση της οἰκείας ἡδονῆς. Αυτό σημαίνει ότι ο Αριστοτέλης λαμβάνει σοβαρά υπόψη του τον αντίκτυπο που έχει ένα έργο πάνω στο κοινό του, και από αυτή την άποψη έχουμε το δικαίωμα να ισχυριστούμε ότι η Ποιητική του είναι, εκτός από ποιητική των λογοτεχνικών ειδών (Gattungspoetik), και ποιητική της αποτελεσματικότητας (Wirkungspoetik). Ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται στην άποψη του φιλοσόφου ότι ένα δράμα μπορεί να είναι αποτελεσματικό και χωρίς να παρασταθεί επί σκηνής, και με τη βοήθεια μόνο της αναγνωστικής πράξης (1453b 3-5 και 1462a 17). Αυτός, άλλωστε, είναι ο λόγος που ο Αριστοτέλης ασχολείται ελάχιστα με το θέμα της ὄψεως, την οποία δεν θεωρεί ότι ανήκει στις αρμοδιότητες του ποιητή ως κατασκευαστή μύθων, και όχι παραστάσεων.

Η φιλοξενία και το δώρο

 

Η φιλοξενία είναι ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς που περιγράφεται στα ομηρικά έπη. Σημαντικά πρόσωπα ή άνθρωποι με σημαντικά αξιώματα οικοδομούν δεσμούς μεταξύ τους μέσω των σχέσεων που δημιούργησαν σε περιπτώσεις φιλοξενίας τους ο ένας στον «οίκο» του άλλου. Ο θεσμός αυτός αποτελούσε, μάλλον, αδήριτη ανάγκη για μια κοινωνία, όπως η ομηρική, όπου οι «αριστοκράτες» της ταξίδευαν για διάφορους λόγους, μέχρι και για να ζητήσουν πληροφορίες. Θα έπρεπε, λογικά, να εξασφαλίζουν την ειρηνική και απρόσκοπτη διαμονή τους στα μέρη όπου πήγαιναν. Για αυτό, άλλωστε, ο θεσμός προστατευόταν από τον Ξένιο Δία και αποτελούσε δείγμα υψηλού πολιτισμού, αν μάλιστα αναλογιστούμε τις δύο ακραίες περιπτώσεις που περιγράφονται στην Οδύσσεια, του αφιλόξενου Κύκλωπα και των υπερβολικά φιλόξενων Φαιάκων.

Τα απομνημονευματα των αγωνιστών του 1821

 

Απομνημονεύματα ονομάζονται οι αφηγήσεις από σπουδαία πρόσωπα γεγονότων, στα οποία συμμετείχαν ή τα παρακολούθησαν κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Αξιόλογο θεωρείται στη νεοελληνική λογοτεχνία το έργο των πρωταγωνιστών της Επανάστασης του 1821, όχι μόνο λόγω της σημαντικότητας των γεγονότων, αλλά και γιατί είναι γραμμένα με ένα ζωντανό αφηγηματικό ύφος. Στρατιωτικοί και πολιτικοί έγραψαν τις μαρτυρίες τους από τον αγώνα της ανεξαρτησίας, με σκοπό να μεταλαμπαδεύσουν τον αγώνα τους στις νεώτερες γενιές. Απομνημονεύματα έγραψαν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ο Χριστόφορος Περραιβός, ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Φωτάκος, ο Νικόλαος Κασομούλης, ο Νικόλαος Σπηλιάδης, ο Αμβρόσιος Φραντζής, ο Λάμπρος Κουτσονίκας και ο Ιωάννης Μακρυγιάννης.Επίσης, ο Γεώργιος Τερτσέτης έγραψε τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη, ο οποίος του τα αφηγήθηκε. 

Τα προσωπεία στο αρχαίο θέατρο

 Στις αρχαίες δραματικές παραστάσεις -της Τραγωδίας, της Κωμωδίας και του Σατυρικού- οι υποκριτές και τα μέλη του Χορού φορούσαν μάσκες (πρόσωπα, προσωπεῖα). Πληροφορίες για τη φύση και τη μορφή τους μας παρέχουν (α) τα κείμενα των δραμάτων, οι βίοι των ποιητών, και όσα σχετικά έγραψαν συγγραφείς όπως ο Αριστοτέλης, ο Λουκιανός, o Πολυδεύκης κ.ά. που ενδιαφέρθηκαν για το θέατρο, (β) αγγειογραφίες που παριστάνουν θεατρικές σκηνές, μεμονωμένους ηθοποιούς να κρατούν στο χέρι το προσωπείο τους,  (γ) πήλινα ή μαρμάρινα αντίγραφα προσωπείων, αναθήματα, που ανακαλύφτηκαν στις ανασκαφές.

Ο Θησαυρός του Μινύου

 

Ο μυκηναϊκός θολωτός τάφος, γνωστός ως τάφος του Μινύου, του μυθικού βασιλιά του Ορχομενού, είναι ένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα μνημεία του είδους του. Βρίσκεται κοντά στα ερείπια του προϊστορικού οικισμού που αναπτύχθηκε στον Ορχομενό και κοντά στο μεταγενέστερο θέατρο της πόλης.

Ο τραγικός ήρωας

 

Βασικό ρόλο στην τραγωδία Οιδίπους Τύραννος διαδραματίζει η άγνοια του ήρωα, η οποία τον εγκλωβίζει και τον οδηγεί στη διάπραξη της πατροκτονίας και της αιμομιξίας. Η άγνοια αυτή οφείλεται στον εσφαλμένο υπολογισμό του Οιδίποδα ότι με τη φυγή του από την Κόρινθο έχει αποσοβήσει τον κίνδυνο να διαπράξει τα εγκλήματα που είχε προβλέψει ο χρησμός. Έτσι, όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με τον πραγματικό πατέρα του και υποχρεώνεται, για λόγους άμυνας και αυτοσυντήρησης, να έρθει σε συμπλοκή μαζί του, δεν έχει την παραμικρή υποψία για τη φύση της πράξης του. 

 

Η μυκηναϊκή Βοιωτία

 

Από τον 17ο αιώνα π.Χ. παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στην κοινωνική οργάνωση και την τέχνη, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια από τις λαμπρότερες περιόδους του προϊστορικού Αιγαίου. Είναι η περίοδος της γένεσης του μυκηναϊκού πολιτισμού (γνωστή και ως Ύστερη Εποχή του Χαλκού), η οποία συνδυάζει τη μεσοελλαδική παράδοση και την έντονη επιρροή της μινωικής Κρήτης στον ηπειρωτικό ελλαδικό χώρο. Τότε ακριβώς διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις για τη μετέπειτα εμφάνιση των μυκηναϊκών ανακτόρων και την οργάνωση των κοινωνιών γύρω από αυτά.
Πολλά οικιστικά κέντρα της μεταβατικής εποχής, όπως η Θήβα, ο Ορχομενός, η Χαιρώνεια, η Αλίαρτος, η Εύτρηση, το Καλάμι, το Κλειδί, η Παραλία Αυλίδος, προϋπήρχαν ήδη στον χώρο της Βοιωτίας.
Από την αρχή όμως της περιόδου ξεχωρίζουν η Θήβα και ο Ορχομενός, θέσεις που συγκεντρώνουν δύναμη και πλούτο, προαναγγέλλοντας την κατοπινή λαμπρή εξέλιξη. Στη Θήβα το επίκεντρο του οικισμού εντοπίζεται στον νότιο υψηλό λόφο της Καδμείας, όπου αποκαλύφθηκαν οικιστικά κατάλοιπα και πολυτελώς κτερισμένες ταφές. Αντίστοιχος οικισμός και νεκροταφείο διαπιστώθηκαν και στον Ορχομενό, στις ανατολικές παρυφές του Ακοντίου όρους.

 Η ακμή της μυκηναϊκής περιόδου χαρακτηρίζεται από πολλαπλές καινοτομίες: ιδρύθηκαν ανάκτορα, χρησιμοποιήθηκε η πρώτη γραπτή μορφή της ελληνικής γλώσσας (Γραμμική Β γραφή), αναπτύχθηκαν οι τέχνες και εντάθηκαν οι σχέσεις με αυτοκρατορίες της ανατολικής Μεσογείου.
Σημαντικά κέντρα αποτελούσαν η Θήβα και ο Ορχομενός στη Βοιωτία, οι Μυκήνες και η Τίρυνθα στην Αργολίδα, η Πύλος στη Μεσσηνία, ο Άγιος Βασίλειος στη Λακωνία, ο Βόλος στη Μαγνησία, η Κνωσός και η Κυδωνία (Χανιά) στην Κρήτη. Πρόκειται για έδρες κρατών, ενταγμένων πιθανώς σε μια ευρύτερη πολιτική οντότητα στην περιοχή του Αιγαίου, ίσως αυτήν που αναφέρεται ως Ahhiyawa στα κείμενα των Χετταίων.

 

Εκτός από τα μεγάλα κέντρα της Θήβας και του Ορχομενού, αναπτύχθηκαν στην περιφέρειά τους δευτερεύοντα, όπως η Εύτρηση, η Αυλίδα, η Τανάγρα και ο Ελεών, καθώς και πλήθος μικρότερων οικισμών. Εικάζεται επίσης η επέκταση της επιρροής της Βοιωτίας στην Εύβοια, την Αττική, την ανατολική Φωκίδα και τη Λοκρίδα.
Ειδικότερα η Θήβα, με πλεονεκτική γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι χερσαίων και θαλάσσιων οδών, εξελίχθηκε σε έδρα ενός από τα ισχυρότερα ανακτορικά κράτη της μυκηναϊκής Ελλάδας, κυρίαρχη του κεντροελλαδικού χώρου. Η ακρόπολη της Θήβας, η Καδμεία, διέθετε ισχυρό «κυκλώπειο» τείχος, που περιέβαλλε τον οικισμό και το συγκρότημα του ανακτόρου. Κυκλώπειες οχυρώσεις είχαν και άλλοι γνωστοί βοιωτικοί οικισμοί,όπως η Εύτρηση, η Αλίαρτος και ο Ελεώνας (σημερινό Άρμα).

 Μοναδική θεωρείται η τεράστια οχύρωση στην ακρόπολη του Γλα, η οποία συνδέεται με τα μεγάλα τεχνικά αποστραγγιστικά έργα της Κωπαΐδας. Το τεχνικό αυτό επίτευγμα, μοναδικό στην αρχαιότητα, αποδεικνύει το υψηλό επίπεδο τεχνικών γνώσεων στο οποίο είχαν φτάσει οι μυκηναίοι μηχανικοί.
Μια σημαντική διαφοροποίηση του μυκηναϊκού κόσμου από τις προηγούμενες περιόδους ήταν η χρήση της Γραμμικής Β γραφής, της πρώτης γραπτής μορφής της ελληνικής γλώσσας. Προήλθε από την παλαιότερη Γραμμική Α γραφή της μινωικής Κρήτης, την οποία οι Μυκηναίοι υιοθέτησαν και τροποποίησαν, ώστε να αποδώσουν τη δική τους διάλεκτο, γνωστή σήμερα και ως μυκηναϊκή ελληνική. Η Γραμμική Β γραφή χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά από τη διοίκηση των ανακτόρων για την καταγραφή των διακινουμένων προϊόντων και πρώτων υλών σε πήλινες πινακίδες. Παρά το λογιστικό περιεχόμενό τους προσφέρουν πλήθος έμμεσων πληροφοριών για τη μυκηναϊκή κοινωνία, τη διοίκηση, την αγροτική παραγωγή, τα εργαστήρια και το προσωπικό τους, τις εξωτερικές σχέσεις, την τοπογραφία και τη λατρεία.
 

Επιγραφές Γραμμικής Β γραφής διατηρήθηκαν επίσης σε μεγάλους ψευδόστομουςαμφορείς, με τους οποίους μεταφερόταν λάδι και κρασί. Οι γραφείς χάραζαν με οστέινες ή μετάλλινες γραφίδες τα σύμβολα στον άψητο πηλό των πινακίδων και των σφραγισμάτων. Στη συνέχεια τα γραπτά τεκμήρια φυλάσσονταν σε ιδιαίτερα αρχεία και διασώθηκαν επειδή κάηκαν από τη φωτιά που κατέστρεψε τους χώρους φύλαξης τους. Γύρω στα 1200 π.Χ. τα μυκηναϊκά ανάκτορα υφίστανται σοβαρές καταστροφές για άγνωστα μέχρι σήμερα αίτια. Ενδέχεται γενικές αναταραχές στην ανατολική Μεσόγειο να διέκοψαν ζωτικούς εμπορικούς δρόμους και αγορές. Η πολιτική και κοινωνική ιεραρχία και η συγκεντρωτική οικονομία των Μυκηναίων αποδιοργανώθηκαν και μαζί τους χάθηκαν η γραφή και οι καλές τέχνες.
 

Την ίδια εποχή, και ενώ πιθανότατα αρχίζουν οι μετακινήσεις των Βοιωτών από τα βόρεια, η ζωή στον βοιωτικό χώρο συνεχίζεται σε διάφορους παραλιακούς οικισμούς ή στα περιθώρια των πρώην ανακτορικών κέντρων της Θήβας και του Ορχομενού, στην Εύτρηση, στον Ελεώνα (σημερινό Άρμα) και στην Ταναγραϊκή. Κατά τον 11ο αιώνα π.Χ. φαίνεται ότι εξακολουθούν οι μετακινήσεις πληθυσμών και η αναταραχή των προηγούμενων χρόνων.

Πηγή:Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών